23 februari 2006
Belgisch-Nederlands
Leen Smisdom is studente aan het Vlekho in Brussel en onderzoekt voor haar eindverhandeling de woordenschat die in de dikke Van Dale niet-algemeen Belgisch-Nederlands wordt genoemd. Welke woorden met dat label zijn voor de meeste taalgebruikers heel gewoon, en welke ervaren zij als fouten tegen het Nederlands? Ze heeft daarvoor een vragenlijst op het internet geplaatst, en zoekt zo veel mogelijk Vlamingen die hem willen invullen. De lijst vindt u hier.
Ludo Permentier om 16:02 | Link | 22 Reacties | 0 TrackBack
22 februari 2006
Hamasstan
We hadden al Verweggistan, Absurdistan en Bantoestan (ook in de figuurlijke betekenis), en sinds de verkiezingsoverwinning van Hamas hebben we nu ook Hamasstan.
Sam Delbeke om 17:55 | Link | 1 Reacties | 0 TrackBack
16 februari 2006
palingsound
Het grote nadeel van opgroeien in de jaren zeventig en tachtig was dat groepen als de Nederlandse Band Zonder Naam een onaangenaam significant deel uitmaakten van het muzikale behang. U hebt misschien al vernomen dat de band er nu na veertig jaar mee stopt omdat de klad er al een tijdje in zit. BZN, de succesvolste Nederlandse band in de geschiedenis, maakte muziek ,,met een hoog meezing- en meedeingehalte, gestut door mandoline- en accordeonachtigen''. In Nederland heet dat de palingsound.
Sam Delbeke om 13:03 | Link | 6 Reacties | 0 TrackBack
Van Tirlemont naar Tienen
Vier leden van het Vlaams Parlement stellen voor de Franstalige benaming van Vlaamse gemeenten te schrappen uit de lijst met officiële namen van gemeenten. Het gaat bijvoorbeeld om Anvers, Louvain en Courtrai, die overal aangeduid zouden moeten worden als Antwerpen, Leuven en Kortrijk. Ik vermoed dat daar niet veel discussie over zal bestaan. Wij gebruiken eigen woorden als Parijs en Berlijn, maar verwachten ook niet dat die ter plaatse in de lijst van officiële benamingen van Paris en Berlin staan. Dat Franstaligen onder elkaar Malines en Tirlemont blijven zeggen voor Mechelen en Tienen, dat zal wel niemand ze kwalijk nemen, vermoed ik. Als ze de weg willen vragen, doen ze er goed aan de Nederlandse naam te gebruiken. Dat zullen ze wel gauw ondervinden.
Meer heibel zou je kunnen verwachten als ook plaatsen waar veel Franstaligen wonen hun Franse naam moeten afzweren, zoals Renaix en Fourons, die alleen nog Ronse en Voeren zouden heten.
Maar afgezien van de gevoeligheden, zijn er toch veel praktische redenen om een plaatsnaam niet te veel varianten toe te laten. In welke gemeente kom je terecht als je de wegwijzers volgt naar Leau? Naar Montaigu? Grammont? Roulers? En naar Furnes? Voor quizzers gaat een mooi terrein verloren, als dit voorstel aangenomen wordt.
(de antwoorden: Leau = Zoutleeuw, Montaigu = Scherpenheuvel, Grammont = Geraardsbergen, Roulers = Roeselare, Furnes = Veurne)
Ludo Permentier om 12:59 | Link | 37 Reacties | 0 TrackBack
15 februari 2006
Haarziekte
Gisteravond gehoord op het VRT-nieuws: ,,Het Atomium heeft haar deuren geopend.'' Een mooi voorbeeld van het verschijnsel dat de 'haarziekte' wordt genoemd: 'haar' als verwijswoord gebruiken, terwijl het 'zijn' moet zijn.
Sam Delbeke om 17:24 | Link | 5 Reacties | 1 TrackBack
10 februari 2006
Dement(erend)
Een lezeres die werkt in de gezondheidszorg, vraagt of we de uitdrukking "demente bejaarde" uit ons vocabularium willen schrappen. Ze heeft twee bezwaren. Dement wijst op een toestand, terwijl het bij de betrokkenen om een proces gaat. Daarom gebruiken wijzelf het woord dementerend, schrijft ze. En met bejaard heeft ze het ook moelijk, want "bejaarde heeft een negatieve connotatie voor de populatie zelf".
Dat stigmatiserende woorden hard kunnen aankomen, zal niemand ontkennen. Maar vaak zit dat niet in de (woordenboek)betekenis van die woorden, maar in de bijbetekenis die mensen erin leggen. Je kunt dan proberen die woorden te vervangen door andere, maar de geschiedenis leert dat dat een tijdelijke maatregel is. Binnen de kortste keren wordt ook het nieuwe, zachtere woord als negatief ervaren.
Ik kan het weten, want mijn vader was in de jaren vijftig wat we nu een ms-patiënt noemen. Hij noemde dat zelf, uiteraard zonder enige negatieve bedoeling, een gebrekkelijke. Later werd dat een verlamde, een gehandicapte, een invalide, een mindervalide, een andersvalide. Maar geen enkel van deze woorden heeft ooit het leed van een gebrekkelijke verzacht. Het kon mijn vader niet schelen hoe je hem noemde, als je hem maar als een volwaardig mens behandelde.
In de krant gebruiken we algemeen gangbare woorden die zo neutraal mogelijk zijn. En als de taalgebruikers vinden dat een woord door welke bijgedachten ook niet meer bruikbaar is (neger is er zo een, mongooltje is er een ander) dan zoeken we een andere term, die ook algemeen gangbaar is. Maar als men ons vraagt de joden in het vervolg joodse mensen te noemen, of een blinde een mens met een visuele uitdaging, dan bedanken wij daarvoor.
Ludo Permentier om 12:41 | Link | 5 Reacties | 0 TrackBack
09 februari 2006
Laten en doen
“Arts liet dementerende vrouw sterven.” Het is, hoe je het ook bekijkt, een tragisch bericht en de auteur heeft duidelijk geprobeerd behoedzaam te formuleren wat er is gebeurd. Maar door de kop boven het stuk kan hij een misverstand in het leven hebben geroepen.
Toen ik deze kop las, dacht ik eerst dat de arts nagelaten had het leven van een dementerende vrouw te redden of te verlengen. Dat hij bijvoorbeeld naliet haar noodzakelijke medicijnen te geven, of de vrouw niet kunstmatig in leven hield. “Passieve euthanasie”, wordt dat wel eens genoemd. Maar in het artikel blijkt het om meer te gaan: de arts hielp de vrouw bij zelfdoding. Het hulpwerkwoord laten is hier te zwak.
We hebben een alternatief, een hulpwerkwoord dat het verband tussen een handeling en het gevolg dwingender uitdrukt: doen. Je kunt iets laten gebeuren, en je kunt het doen gebeuren. Het tweede is actiever dan het eerste.
Maar in het artikel dat we vandaag lezen, is doen niet bruikbaar, want “doen sterven” betekent min of meer vermoorden, en dat is hier niet aan de orde. “Helpen sterven”, zoals in het artikel zelf wordt gebruikt, lijkt me de meest genuanceerde uitdrukking te zijn.
Ludo Permentier om 12:17 | Link | 3 Reacties | 1 TrackBack
02 februari 2006
Omfloerst
Koning Albert II is niet blij met "omfloerst separatisme". In het Frans sprak hij van "séparatisme feutré". Of het een reden is voor een scheiding weet ik niet, maar Vlamingen en Walen gebruiken alvast verschillende materialen als ze iets stil willen houden.
"Feutrer" is afgeleid van feutre, vilt. Het werkwoord betekent dus letterlijk: vervilten of met vilt bekleden. In de Van Dale Frans-Nederlands wordt het voorbeeld van een zadel gegeven waar een vilten hoesje overheen wordt getrokken: "feutrer la selle du vélo". In de figuurlijke betekenis wordt dat dan dempen: "la neige feutrait ses pas".
Ook "omfloerst" vindt zijn oorsprong in het Frans, en wel bij het woord velours, wat betekent 'fluweel'. De wat archaïsch aandoende vorm floers bestaat ook nog. Van Dale omschrijft de betekenis zo: "fijne, uit wol of zijde los geweven stof die door koken in water (krippen) een karakteristiek uiterlijk verkrijgt (vooral zwart krip als rouwstof)". Omfloersen werd aanvankelijk alleen gebruikt als het ging om een symbool van rouw. Een trommel werd bijvoorbeeld omhangen met een floers. Zelfs in de figuurlijke betekenis - "de nacht der smart omfloerst zijn zinnen" - heeft het werkwoord bij Van Dale nog altijd de bijklank van rouw. En in Laken blijkbaar al evenzeer.
Ludo Permentier om 14:07 | Link | 1 Reacties | 0 TrackBack
01 februari 2006
Latijn dood?
Vergeet het! Een stel Duitsers geeft klassieke teksten een hip-hopjasje.
Bart Van Belle om 19:22 | Link | 7 Reacties | 0 TrackBack
Pittig over spelling
In het elektronische tijdschrift Taalschrift heeft de taaladviseur van de VRT, Ruud Hendrickx, het gewaagd om de recente spellingherziening te verdedigen. "Consistenter spellen, dáár gaat het om in de Spelling 2005.”
Bezoekers van de website van Taalschrift kunnen reageren op het discussiestuk. En dat doen ze, massaal en met vuur. De moderator heeft gevraagd het zakelijk te houden, maar Hendrickx krijgt toch al de verwijten over zich heen die eigenlijk bedoeld zijn voor de Werkgroep Spelling van de Nederlandse Taalunie ("een obscuur groepje taalverbeteraars") die de aanpassingen heeft bedacht.
Hendrickx zelf bijt ook van zich af: "Wat mij het meeste stoort, is het egocentrisme en het egoïsme waar de kritiek op de Spelling 1995 en 2005 van getuigt. Meestal komt die hierop neer: ík heb iets anders geleerd en ík wil daar niet van af."
Kortom: een pittige discussie.
Er is nog veel onwetendheid over de nieuwe spelling, schrijft Ruud Hendrickx. Waarom sommige woorden moesten worden aangepast, lijken veel taalgebruikers niet te (willen) begrijpen. Wie er nog open voor staat, moet even kijken op de website van de Taalunie. Daar wordt uitgelegd waarom deeëloos zonder en paddenstoel met n is in de Spelling 2005. Soms is de verklaring verrassend simpel.
Ludo Permentier om 18:19 | Link | 57 Reacties | 0 TrackBack
