De ergernis van Nederlandse kranten tegen de spellingherziening is misschien begrijpelijk, maar ze is ondoordacht.
De spelling van 2005 is zeker niet de best denkbare, maar ze is de beste die we ooit hebben gehad. Het is namelijk de spelling van alle woordenboeken, en de spelling van het onderwijs en de overheid. Zo een eenheidsspelling hebben we nog nooit gehad. Niet na de spellingherziening in 1954 (toen sommigen consequent acteur schreven en anderen konsekwent akteur) en evenmin na de spellingherziening in 1995 (toen sommigen paardebloem en terzake schreven en anderen paardenbloem en ter zake). Die eenheid is de belangrijkste reden om tevreden te zijn met de Spelling 2005.
De weerstand tegenover sommige ingrepen is te verklaren door een gebrek aan inzicht. Zo is er een volkomen logische verklaring voor veel woorden die nu circuleren als voorbeelden van spellingwaanzin. Neem het woord ideeëloos. Dat was ideeënloos in het Groene Boekje van 1995, maar het was dan ook de enige uitzondering op de regel die zei dat afleidingen op -loos nooit een tussen-n kregen: besluiteloos, machteloos, smakeloos, zorgeloos enzovoort. De ene uitzondering ideeënloos was een vergissing in dat Boekje. De Taalunie kon bij de herziening 2005 twee dingen doen: de uitzondering bevestigen (en dan moeten leerlingen tot in der eeuwigheid leren dat er op de regel voor -loos één uitzondering bestaat), of de fout rechtzetten en ideeëloos opnemen. Dat laatste is gebeurd. Redelijk, toch?
Ook dat de middeleeuwen hun hoofdletter hebben verloren, kun je niet zomaar afdoen als nodeloze pesterij van de taalgebruiker. Volgens het Groene Boekje van 1995 schreven we: de Middeleeuwen, een middeleeuwer, een middeleeuws kasteel, de Renaissance, de renaissancetijd, de barok, de hervorming, de romantiek, de steentijd, het Paleoceen. Is het echt verboden daar enige orde in te brengen en middeleeuwen weer te gaan schrijven zoals het voor 1995 altijd werd geschreven, namelijk zonder hoofdletter?
Inderdaad zijn er beslissingen waar vraagtekens bij te plaatsen zijn. Dat je 1 aprilgrap met een spatie na het cijfer schrijft, of dat de Guldensporenslag wel met hoofdletters is en de slag der gulden sporen niet, gaat in tegen het taalgevoel van de taalgebruiker. Dat je sociaal-cultureel met een streepje schrijft en sociaaldemocratisch niet, is inderdaad moeilijk uit te leggen. En ook de winst van dat soort ingrepen is niet duidelijk. Maar dat is geen reden om het kind met het badwater weg te gooien.
Als de Nederlandse kranten weigeren om de herziene naslagwerken (niet alleen het Groene Boekje, maar bijvoorbeeld ook de nieuwe Dikke Van Dale) te erkennen als het om spelling gaat, dan maken ze de zaken alleen maar moeilijker. Er zullen dan verschillende spellingen door elkaar heen lopen (sommigen willen zelfs terug naar 1954!), en er zijn geen betrouwbare naslagwerken voor. Daarenboven ligt de spelling vast voor de overheid en het onderwijs. Als de kranten daarvan afwijken, creëren ze verwarring.
Blijkbaar slaagt de Nederlandse Taalunie, die uitstekend heeft samengewerkt met de uitgevers, er niet in om de andere belangrijke spelers in het veld, redacteuren en onderwijsmensen, aan haar kant te krijgen. Dat is een spijtige zaak, want de Spellingherziening 2005 verdient beter.
Archief
Categorieën
Recente berichten
Blogs De Standaard
Zoeken op deze blog
Laatste berichten
Taal op het web
Bloggende politici
Bloggende journalisten
Vlaamse blogs
Stadsblogs
Fotoblogs
Buitenlandse blogs
Blogosfeer
Reacties
dwars zei op 18 december 2005 om 13:04
wat is overigens de maximum straf op het niet volgen van de wettelijke officiële spelling? ;-)
Jan de Vries zei op 19 december 2005 om 18:44
Behoudens de ‘paardebloemregel’ wijs ik deze nieuwe spelling af.
Ik word doodziek van de zgn. taalgeleerden.
Het enige waar ze mee bezig zijn, is hun baantje met het daaraan gekoppelde riante salaris, zeker te stellen.
Met vriendelijke groet,
Jan de Vries.
ir. Leo E.J. Callens zei op 20 december 2005 om 09:07
De boycot is een (veel te) kleine, maar toch eerste stap in de goede richting.
Ik ben ooit een overtuigd pleitbezorger geweest van een éénvormige spelling, tot de miskleun van 21 maart 1994. Ik ben toen bij gebrek aan beter overgestapt op de spelling-Geerts zonder de tussenletterregels, en ik gebruik die nog steeds zonder problemen, en zonder ook maar één enkele terechtwijzing in al die jaren. En ik schrijf nogal wat. Dat ontkracht meteen het fabeltje dat er geen twee (of meer) spellingen zouden mogen bestaan.
Ik wacht dus dringend op de tweede stap in de aktie: terug naar de toestand van vóór 1995.
Nu ben ik - met volle kennis en volle toestemming - een nog overtuigder pleitbezorger geworden van de derde en laatste stap: een volledige spellingsvrijheid. Die bestaat trouwens nu al de facto, vermits niemand meer foutloos kan schrijven.
Simon Stevin zei op 20 december 2005 om 09:21
Ludo Permentier heeft ongelijk.
Christa Haelvoet zei op 20 december 2005 om 13:22
Ik volgde de opleiding "spelling 2005" en vond deze zeer interessant, duidelijk, eenduidig, vol logica ... kortom een echte aanrader!
Ik ga ervoor!
Bart B. Van Bockstaele zei op 20 december 2005 om 20:31
Niet de ergernis van Nederlandse kranten tegen de spellingherziening is ondoordacht, maar wel de spellingherziening zelf.
Ze is geschikt voor een enkel doel: de verveling weg te werken voor mensen die zich bezighouden met grote en kleine dictees en andere idiote spelletjes.
Zoals mijn teerbeminde oom André (Dries) Desiere al zei "Taal is helemaal niet logisch". Hij had gelijk. Taal is een organisch, min of meer spontaan gegroeid communicatiemiddel. Vaak ontstaan hierdoor spellingen die elkaar achteraf beschouwd tegenspreken en de communicatie bemoeilijken.
Taal is geen circusact. Weldenkende mensen stellen spellingregels op om het communiceren voor zoveel mogelijk mensen zo eenvoudig mogelijk te maken. Als die regels het voor de meeste mensen moeilijker maken, dan zijn het slechte regels. Dat is precies wat deze spellingherziening doet en het is dus een slechte herziening. Taal moet een communicatiemiddel zijn, geen discriminatiemiddel.
Als deze herziening een praktisch nut heeft dan is dat alleen in de hoofden van de over het paard getilde ambtenaren die ze hebben opgesteld. Dit is knoeiwerk van het soort dat je verwacht van mensen die als zoontje-vàn en vriendje-vàn (hopelijk was er ook een geriatrisch excuustruusje bij) ergens een sinecure moesten krijgen, liefst in een vakgebied waar ze hun onkunde al hadden bewezen.
Deze spelling zal hooguit de positie van ambtenaren verstevigen die het gepeupel pesten omdat het de regels niet naleeft en die bij zelfgemaakte fouten hun eigen handen wassen in onschuld omdat de regels te ingewikkeld zijn.
Deze spelling is geknoei en alle jezuïetenstijl logische verklaringen die ik ervoor heb gelezen, slaan nergens op. Ik ken er ook de oorzaak niet van, maar ik hoop uit de grond van mijn hart dat het onkunde is.
piet peters zei op 23 december 2005 om 13:48
Wat is de meerwaarde van online tegenover on line of on-line, van product tegenover produkt, van Nieuwjaar tegenover nieuwjaar enz.? Als je maar consequent bent, en als het maar vlot geschreven is. "Ze" souden veel beter eens werk maken van regels voor het taaltje in reclamespots op tv en radio. "Was dennuitslag? Seg, was dennuitslag? - Waarom moette gaa da wete?"
Bart B. Van Bockstaele zei op 6 januari 2006 om 17:11
Ik ben het met Piet in principe helemaal eens. Om de communicatie tussen mensen makkelijker te maken, kun je regeltjes opstellen die iedereen wordt geacht te gebruiken. Tot daar is er niets verkeerd mee.
Wanneer die regeltjes echter tot muggenzifterij verworden en daardoor uiteindelijk tot discriminatiemiddel (die lompe boerenlul weet niet eens dat boerelul verkeerd is!), dan is er een probleem met die regeltjes.
Het 'Groot dictee', een schaamteloze kopie van de zielige vertoning van Bernard Pivot, is daar een mooi voorbeeld van. Het is even nutteloos als voetbal of roulette, en het is even zielig.
Karel De Wilde zei op 19 januari 2006 om 12:08
Geachte heer Permentier, uw hartstochtelijk pleidooi tegen de spellingboycot zit vol halve waarheden en hele onwaarheden. U wil uw troetelkind koesteren, dat is uw goed recht, maar de verkapte spellinghervorming-2005 is - helaas voor u - een prematuurtje dat altijd wel een zorgenkind zal blijven.
U beweert dat de oproep tot spellingboycot getuigt van een gebrek aan inzicht. Voor wie houdt u uw spellingalerte taalgenoten eigenlijk? De spellinghervorming-1994 was wél een goede eenheidsspelling, alleen heeft Van Dale toen per se 'cavalier seul' willen spelen door o.a. de regelgeving m.b.t. de tussenletter -n- in samenstellingen anders te interpreteren en zelfs anders te formuleren dan het Groene Boekje. Er zijn toen honderden storende verschilpunten tussen beide lexica blijven bestaan, omdat beide gewoonweg zich niet de moeite hadden getroost om met mekaar tot overeenstemming te komen. Daardoor werd de spellinghervorming-1994 door velen als dubbelzinnig en moeilijk leerbaar ervaren.
Een uitzuivering van de fouten en onvolkomenheden uit 1994 drong zich dus op. De Taalunie echter heeft het kind met het badwater weggegooid: er worden tientallen spellingvormen nodeloos veranderd, die enkel verwarring creëren in plaats van duidelijkheid, en spellingchaos brengen waar totnogtoe orde en duidelijkheid heerste. Het is intellectueel onfair dat u dan de schuld van die verwarring in de schoenen van de “spelling-2005-critici” tracht te schuiven. Courante spellingvormen zoals Middellandse-Zeevloot, paddestoel, eskimo, sociaal-democratisch, 11-juliviering,… waren bij de gemiddelde spellingbeoefenaar allang géén onbekenden meer, omdat ze in het onderwijs ook duidelijk leerbaar d.w.z. uitlegbaar waren. Er was dan ook geen enkele reden om deze lemmata te veranderen. Nu heeft de Taalunie ervoor gezorgd dat er decennialang méér i.p.v. minder spellingverwarring zal heersen.
En dan is er “ideeëloos”… Wat u naar voren schuift als het summum van unificatie, blijkt helaas een schoolvoorbeeld van stupiditeit te zijn. De schrijfwijze ideeënloos was als uitzondering allerminst foutief, want ingegeven door de overweging dat het idee, mv. ideeën een andere betekenis had dan de idee (geen mv.). Mocht u nu “ideeloos” schrijven, dan zou iedereen zich daarin kunnen vinden, naar analogie met bijv. inspiratieloos, kleurloos en tactloos. Met die 3 voorbeeldwoorden zou men trouwens uw hele apologie kunnen samenvatten, en a fortiori de hele miskleun-2005 van de Taalunie.
De Taalunie heeft ons voorgelogen dat er aan de spellingregels niets veranderde, de ene paardebloem-uitzonderingsregel niet te na gesproken. Intussen weten we wel beter; de lijst van gewijzigde lemmata is 24 pagina’s A4 lang. U heeft zelf toegegeven in woord en geschrift dat er 40 nieuwe spellingregels zijn bijgekomen. Weliswaar heeft men in een enkel geval duidelijkheid gecreëerd, o.a. in de schrijfwijze van getallen in letters. De overgrote meerderheid van de nieuwe spellingregels heeft echter meer schade aangericht dan voordeel bijgebracht.
De Standaard heeft klaarblijkelijk reeds beslist de onnodige (en in feite onwettelijke) spellingherziening-2005 onverkort toe te passen. Vermoedelijk wil men u niet voor het hoofd stoten. In tegenstelling tot Nederland, waar meerdere alerte uitgeverijen en wakkere burgers reeds eerlijk, omstandig en weldoordacht tegen de miskleun-2005 hebben gereageerd, is in Vlaanderen een onwezenlijke windstilte merkbaar. Iedereen kijkt naar iedereen, niemand durft zijn nek uit te steken uit vrees om genekt te worden: dat heet “de dictatuur van de politiek correcte mediocriteit”. Destijds in de jaren 80 heeft De Standaard ook besloten de progressieve spelling te hanteren, achteraf bekeken een kapitale vergissing waarbij de krant een deel van haar autoriteit heeft ingeboet.
Psychoman zei op 22 februari 2006 om 02:18
De nieuwe spelling is niet alleen bijgewerkt zoals werd voorgesteld, maar er is ook een pak veranderd. Die veranderingen zorgen voor ongenoegen bij veel taalgebruikers en dat is vooral te wijten aan de onduidelijkheid van bepaalde regels en de quasi willekeurige uitzonderingen. Het is niet omdat taalwetenschappers het inzicht hebben om regels logisch te verklaren dat het voor de lezer even duidelijk is. Zij zien het anders en stellen dan alternatieve regels op die zij geschikter achten. En dat is een mes dat aan twee kanten snijdt. Enerzijds vind ik dat de normgevende instantie rekening moet houden met de reacties van de lezers en dat ze een inventaris moet opstellen op basis van de klachten, suggesties en opmerkingen. Anderzijds vind ik dat veel lezers overgaan tot muggenzifterij en niet meer het doel hebben een bijdrage te leveren tot de taal, maar gewoon opmerkingen geven uit pure taalvirtuositeit. Natuurlijk is het wel frustrerend en weinig gebruiksvriendelijk dat de spelling op korte termijn sterk wordt gewijzigd. We beginnen meer en meer te twijfelen als we woorden moeten schrijven. Ik vind ook dat gallicismen, anglicismen, germanismen en andere “verkeerde” uitdrukkingen die door de meerderheid van de bevolking worden gebruikt, toegelaten moeten worden. Want anders zijn de regels in de spellingsgidsen eigenlijk de uitzonderingen op het praktische taalgebruik van de mensen en niet omgekeerd. De reglementering van onze taal moet evolueren in functie van de taalverandering in onze maatschappij. Zo niet worden de normgevers de analfabeten van onze samenleving want zij zullen de enige zijn die de regels correct kunnen toepassen.