29 september 2005
Organiseren
We leven in een georganiseerde maatschappij. Elke dag spat het werkwoord 'organiseren' van de krant af. Vandaag, als ik goed tel, vijftien keer. Er worden stakingen en betogingen georganiseerd, er worden lezingen en debatten georganiseerd en zelfs een Wereldfietsdag.
Leuke dingen voor de mensen, maar ik heb daar drie bedenkingen bij:
1. het werkwoord organiseren is een eersteklas cliché geworden. Waarom worden er geen stakingen meer gehouden en debatten meer gevoerd? Vaak is organiseren een povere passe-partout;
2. organiseren leidt vaak tot naamwoordstijl. Waarom organiseert de vakbond een staking, kan hij niet gewoon staken? Waarom organiseert een vereniging een debat, kan ze niet gewoon debatteren?
3. vaak wil een auteur ook een datum bij het evenement voegen en dan gaat het soms fout. "Het socialistische ABVV organiseert op 7 oktober een nationale stakingsdag" is natuurlijk niet logisch. Die staking zijn ze nu al aan het organiseren. Als ze dat de dag zelf nog moeten doen, zal er niet veel van in huis komen. Beter zou zijn: "Het ABVV organiseert een nationale staking op 7 oktober".
Ludo Permentier om 10:42 | Link | 3 Reacties | 0 TrackBack
28 september 2005
Ring gesloten
"Provincie vraagt sluiting Brusselse ring"
Veel lezers zullen geschrokken zijn toen ze dit bericht vanochtend lazen op de pagina's voor Vlaams-Brabant. Ze zagen zichzelf al in de monsterfiles zitten. Waar moet al dat verkeer naartoe als de ring wordt gesloten?
De auteur bedoelde natuurlijk niet dat de ring wordt afgesloten, wel dat hij rond wordt gemaakt, zoals je een cirkel of een kring sluit. Maar om onze lezers niet nodeloos op stang te jagen was een ondubbelzinnige formulering wellicht beter geweest: "Provincie vraagt doortrekking Brusselse Ring."
Ludo Permentier om 10:00 | Link | 1 Reacties | 0 TrackBack
22 september 2005
Instaan
De orkaan Rita bedreigt de Golf van Mexico, "een regio die instaat voor een derde van de olieproductie in de VS", schrijft onze website.
Je leest het vaak, dat iemand of iets ergens voor instaat. Toch noemt Van Dale het geen algemeen Nederlands. Ergens voor instaan betekent: ergens borg voor staan, zich ergens voor aansprakelijk stellen. Bijvoorbeeld: ik sta voor hem in, wat betekent: ik sta borg voor zijn betrouwbaarheid. Gewoonlijk wordt de uitdrukking negatief gebruikt: voor de gevolgen sta ik niet in.
In Vlaanderen staan soms mensen in voor een organisatie, of voor een taak. Het secretariaat staat in voor de verzending. Of: mijn vrouw en ik staan in voor de koffie.
Voor dat gebruik kan de taalbewaker niet instaan.
Ludo Permentier om 11:22 | Link | 0 Reacties | 0 TrackBack
14 september 2005
Voorafgaand(elijk)
"Voorafgaandelijke erkenning Cyprus..."
Een lezer struikelt hierover en wijst er ons op dat voorafgaandelijk een bijwoord is en voorafgaand een bijvoeglijk naamwoord.
Hij heeft gelijk. Je spreekt van een voorafgaande erkenning. Je kunt ook zeggen dat Cyprus voorafgaandelijk erkend moet worden.
Het is hetzelfde verschil als tussen een recente veroordeling en iemand die recentelijk is veroordeeld.
En hetzelfde als een laffe moord en iemand laffelijk vermoorden.
Doordat het verschil subtiel is, worden er veel fouten tegen gemaakt. En soms worden die fouten na verloop van tijd erkend als gewoon Nederlands. Zo zijn er weinig taalgebruikers die nog consequent spreken van plotseling sterven, wat een plotse dood is. Ook een plotselinge dood is volgens de woordenboeken correct. Ook tussen respectief en respectievelijk (hun respectieve partners zijn respectievelijk 30 en 35 geworden) is het onderscheid vervaagd.
Ludo Permentier om 15:51 | Link | 1 Reacties | 0 TrackBack
Ten laatste
Een anonieme lezer stuurt me een blad uit onze krant. Op de pagina met overlijdensberichten heeft hij een cirkel getrokken rond een dienstmededeling waarin gezegd wordt dat familieberichten "ten laatste 2 werkdagen na verschijning" on-line worden geplaatst. Ten laatste is niet hetzelfde als uiterlijk, staat er in een verzorgd handschrift bij.
De meeste taaladviesboeken geven hem of haar gelijk. Ook het Stijlboek van De Standaard veroordeelt ten laatste in de betekenis uiterlijk of op zijn laatst. Maar de dikke Van Dale heeft de uitdrukking opgenomen. In 1995 nog met het label "in Belg." erbij; in de 13de druk (1999) is dat label weggelaten. Terecht, want ten laatste wordt tegenwoordig ook in Nederland aangetroffen in deze betekenis.
Ludo Permentier om 10:05 | Link | 0 Reacties | 0 TrackBack
07 september 2005
Recyclebaar
,,Camcorder nu ook recyclebaar'', konden we dinsdag in de Nederlandse krant NRC Handelsblad lezen. Hè? Recyclebaar? Moet dat niet recycleerbaar zijn? Uit wat gegoogel blijkt algauw dat het woord 'recycleerbaar' zeer weinig gebruikt wordt in Nederland en dat het woord 'recyclebaar' zo goed als onbekend is in België. Het Nederlandse Genootschap Onze Taal heeft de kwestie al behandeld en geeft de voorkeur aan 'recyclebaar'.
Sam Delbeke om 14:22 | Link | 4 Reacties | 0 TrackBack
De steler maakt de dief
Sommige woorden zijn perfect gevormd, maar toch worden ze niet gebruikt. Een voorbeeld: niemand zegt ,,steler'', hoewel er morfologisch geen bezwaar tegen gemaakt hoeft te worden. Dat komt omdat er al een ander woord bestaat dat die betekenis uitdrukt, namelijk ,,dief''.
Iets vergelijkbaars lijkt me het geval te zijn in: ,,Deze Duitse toerist was de vinder van Ötzi'' (DS 21 april) . ,,Vinder'' is op zichzelf niet verkeerd gevormd, maar het klinkt zo gek, dat je gaat vermoeden dat er een ander woord bestaat dat het gebruik ervan blokkeert. Het woord dat het meest voor de hand ligt, is ,,ontdekker'', dunkt mij. Waarom heeft de journalist van dienst dat woord dan niet gebruikt? Misschien vond hij (zij) dat ,,ontdekker'' zelf niet de neutrale betekenis heeft ,,iemand die iets ontdekt'', net zoals ,,bakker'' niet betekent ,,iemand die bakt'', maar ,,iemand die beroepshalve brood bakt of verkoopt''. ,,Ontdekker'' zou dan ook kunnen zijn: ,,iemand die min of meer beroepshalve iets ontdekt'', een ontdekkingsreiziger bijvoorbeeld. Een Duitse toerist die toevallig op een ijslijk (Ötzi) stuit, kan bezwaarlijk een beroepsontdekker genoemd worden.
Freek Van de Velde
Redactie Lettermetaal om 13:13 | Link | 0 Reacties | 0 TrackBack
01 september 2005
Scampo
Wat is het meervoud van scampi: scampi of scampi's? Beide zijn in het Nederlands correcte meervoudsvormen.
Het woord scampi hebben we ontleend aan het Italiaans, waarin het de meervoudsvorm is van scampo . Maar scampo wordt in het Nederlands niet gebruikt, waardoor velen scampi als enkelvoud aannemen en er - geheel volgens het Nederlandse taalsysteem - een s aan toevoegen om het meervoud te vormen: scampi's. Daarnaast wordt ook de Italiaanse meervoudsvorm scampi gebruikt.
Iets vergelijkbaars zien we bij collo . Dat heeft het meervoud colli, maar de woordenboeken vermelden colli ook als enkelvoudsvorm, met als meervoud colli's.
Als we de enkelvoudsvorm op -o hebben ontleend, zien we vaak het Italiaanse naast het vernederlandste meervoud: concerto - concerti/concerto's, saldo - saldi/saldo's, putto - putti/putto's, cello - celli/cello's. Meestal heeft het s-meervoud dan de voorkeur. Soms gebruiken we alleen het Nederlandse meervoud - stiletto's, scenario's en motto's -, maar bij recentere ontleningen zien we in een aantal gevallen alleen het Italiaanse meervoud, zoals bij paparazzi, maffiosi en pentiti.
Stefaan Croon
Redactie Lettermetaal om 13:12 | Link | 2 Reacties | 0 TrackBack
