30 juni 2005
Wegens te agressief
Is een combinatie van het voorzetsel wegens met een bijvoeglijk naamwoord correct, zoals in de zin Hij werd geweigerd wegens te agressief ?
In welke mate combinaties als wegens te agressief , wegens te druk , wegens ziek , wegens beu standaardtaal zijn, is niet helemaal duidelijk. Daarom kunt u in verzorgde schrijftaal beter na het voorzetsel wegens een zelfstandig naamwoord laten volgen ( wegens zijn agressiviteit ) of een bijzin gebruiken ( omdat hij te agressief is ).
Normaal gezien kan een voorzetsel niet gecombineerd worden met een bijvoeglijk naamwoord, maar bij wegens is er - vooral in informeel taalgebruik - een tendens om dat wel te doen, wellicht omdat het een kernachtige manier van uitdrukken is. Er is daarnaast ook een tendens om niet of geen te gebruiken na het voorzetsel wegens : wegens niet relevant , wegens niet thuis , wegens geen tijd , wegens geen geld . Zulke combinaties worden ook niet algemeen aanvaard. Wel aanvaard in de standaardtaal is de combinatie wegens overcompleet , die vooral in Nederland gebruikelijk is.
Dirk Caluwé
Redactie Lettermetaal om 16:59 | Link | 4 Reacties | 0 TrackBack
23 juni 2005
Betekenisverschil
Wat is correct: Zij beweerden dat het aantal moeilijke woorden was beperkt of Zij beweerden dat het aantal moeilijke woorden beperkt was ?
Beide zinnen zijn correct, maar er speelt een betekenisverschil. In de eerste zin is was beperkt een passieve vorm. De zin kan als volgt aangevuld worden: Zij beweerden dat het aantal moeilijke woorden door iemand was beperkt . In de actieve vorm luidt de zin: Zij beweerden dat iemand het aantal moeilijke woorden had beperkt .
De tweede zin heeft dezelfde betekenis als de eerste ( dat het aantal moeilijke woorden door iemand beperkt was), maar kan daarnaast ook nog een andere betekenis hebben. In de tweede betekenis is zijn een koppelwerkwoord en beperkt het naamwoordelijk deel van het gezegde. In deze betekenis kan de zin als volgt geparafraseerd worden: Zij beweerden dat het aantal moeilijke woorden klein was . Als we het koppelwerkwoord combineren met de volgorde zoals in de eerste zin, krijgen we een ongrammaticale zin: Zij beweerden dat het aantal moeilijke woorden was klein .
Dirk Caluwé
Redactie Lettermetaal om 16:56 | Link | 2 Reacties | 0 TrackBack
Helemaal
"Toen ik een interview met de vertaalster hoorde, was ik helemaal gebeten door haar enthousiasme over deze eerste schelmenroman."
Kun je ergens helemaal door gebeten worden? Ik betwijfel het. Je kunt wel ergens "(helemaal) weg van zijn" of "ergens door gebeten zijn". Meng je die twee, dan krijg je een contaminatie. Meestal is dat een taalfout.
Maar er zijn nog redenen om spaarzaam te zijn met "helemaal". Vaak is het dubbelop.
Neem deze zin: "Toen er in de leiding een lek werd geslagen, kwam de Strombeekbeverselaan helemaal blank te staan."
Ik zou zeggen: als een straat "blank staat", dan staat ze helemaal onder water.
Of deze, in dezelfde sfeer: "Nu komt dat goed uit, want het boek speelt zich af in Londen, en dan kan ik mij volgende week helemaal in de juiste sfeer onderdompelen." Als iemand zichzelf "onderdompelt", wil dat dan niet zeggen: helemaal ergens in opgaan?
Ook in deze zinnen (zoals de vorige, allemaal uit de krant van vandaag!) is "helemaal" op z'n minst overbodig. Schrap het, en je krijgt een krachtiger zin, terwijl de auteur met "helemaal" misschien juist kracht wilde toevoegen.
Dat thuisblijven hoeft helemaal niet erg te zijn
Maar intussen denkt hij daar helemaal anders over.
Hoe dat verzoend moet worden met de stelling dat de koper een ,,grote bank'' is, is niet helemaal duidelijk.
Gisterenavond heette het dat de zaak nog niet helemaal ,,gefinaliseerd'' was.
Maar de Planetary Society, de Amerikaanse organisatie die Cosmos 1 gebouwd heeft, gaf gisteren de hoop nog niet helemaal op.
Het Standaardpaard is, u had niets anders verwacht, een van de leukste paarden. Zaza had het eerst helemaal vol cartoons getekend.
Die vlag dekt de lading niet helemaal, want behalve vijf verhalen bevat deze bundel ook zijn bekendste toneelstukken, namelijk Met gesloten deuren, De vliegen en Met vuile handen.
Met de Noor, wiens contractverlenging door het vroegere regime werd onderhandeld, heeft het nooit helemaal geklikt.
,,Ik ben het daar helemaal mee eens'', zegt professor Blanpain.
Ludo Permentier om 13:20 | Link | 0 Reacties | 0 TrackBack
16 juni 2005
Beperkt
Wat is correct: Zij beweerden dat het aantal moeilijke woorden was beperkt of Zij beweerden dat het aantal moeilijke woorden beperkt was? Beide zinnen zijn correct, maar er speelt een betekenisverschil. In de eerste zin is was beperkt een passieve vorm. De zin kan als volgt aangevuld worden: Zij beweerden dat het aantal moeilijke woorden door iemand was beperkt. In de actieve vorm luidt de zin: Zij beweerden dat iemand het aantal moeilijke woorden had beperkt.
De tweede zin heeft dezelfde betekenis als de eerste ( dat het aantal moeilijke woorden door iemand beperkt was) , maar kan daarnaast ook nog een andere betekenis hebben. In de tweede betekenis is zijn een koppelwerkwoord en beperkt het naamwoordelijk deel van het gezegde. In deze betekenis kan de zin als volgt geparafraseerd worden: Zij beweerden dat het aantal moeilijke woorden klein was. Als we het koppelwerkwoord combineren met de volgorde zoals in de eerste zin, krijgen we een ongrammaticale zin: Zij beweerden dat het aantal moeilijke woorden was klein.
Redactie Lettermetaal om 10:33 | Link | 1 Reacties | 0 TrackBack
14 juni 2005
Hebt u hem?
Wat is correct: ,,Het gaat hem om het principe'' of ,,Het gaat om het principe?''
Beide zinnen zijn correct. De eerste zin kan wel op twee manieren geïnterpreteerd worden. Een eerste interpretatie is die waarin 'hem' niet naar een persoon verwijst. In die betekenis komt de vorm met 'hem' vooral in spreektaal voor. In verzorgde schrijftaal kunt u het best ,,Het gaat om het principe'' gebruiken.
In deze betekenis is het persoonlijk voornaamwoord 'hem' onbeklemtoond en wordt het gewoonlijk met een toonloze e uitgesproken. Naast hem is ook de spelling 'm mogelijk. 'Hem' fungeert hier als loos element: het heeft geen eigen betekenis en het verwijst nergens naar. 'Hem' wordt op dezelfde manier gebruikt in vaste uitdrukkingen als ,,Hij is 'm gesmeerd''; ,,k zat 'm toen echt te knijpen'' en ,,Daar zit 't 'm in.'' Bij deze uitdrukkingen kan 'hem' echter niet of moeilijk worden weggelaten.
In de tweede interpretatie verwijst 'hem' in ,,Het gaat hem om het principe'' wel naar een persoon. In deze betekenis is hem vervangbaar door 'mij' (me), 'ons' enzovoort. 'Hem' kan zowel met de e van bed als met een toonloze e uitgesproken worden. In het laatste geval is de spelling 'm ook mogelijk.
An Bosmans
Ludo Permentier om 12:38 | Link | 2 Reacties | 0 TrackBack
09 juni 2005
Onaneren
,,De Stichting ter Bevordering van het Nederlandsche Woord en Taboedoorbreking is een missionaire organisatie die tot doel heeft de Nederlandse taal te verrijken en bij te dragen aan de acceptatie van woorden die vooralsnog in de taboesfeer verkeren.''
Daarom pakt de stichting nu uit met ruim 50 synoniemen voor het woord onaneren.
Bart Van Belle om 16:00 | Link | 0 Reacties | 0 TrackBack
08 juni 2005
Terug, verwachten
"Kinderen gaan terug naar school, hun ouders zetten weer handeltjes op, Indonesië herpakt zich."
Twee dialectische trekjes in deze zin:
- "kinderen gaan terug naar school" wil zeggen dat ze er net vandaan komen. Hier wordt bedoeld: "ze gaan weer naar school" of "ze gaan opnieuw naar school". Terug heeft altijd een betekenis "in omgekeerde richting", zoals in "terugkeren" in plaats of in tijd.
- "Indonesië herpakt zich": dat is een vernederlandste versie van "se reprendre". In algemeen Nederlands: "Indonesië hervat de moed", "Indonesië komt er weer bovenop", "Indonesië herstelt zich".
Nog een veel gesignaleerde fout:
"De hele maand juni mogen automobilisten zich in Leuven verwachten aan controles op het rijden onder invloed van alcohol en drugs en op snelheidscontroles."
In algemeen Nederlands verwacht je je niet aan iets (s'attendre à), maar "je verwacht iets".
Overigens lijkt deze zin, vooral "het rijden onder invloed van alcohol en drugs", wel door een gendarm geschreven. Waarom niet: "De hele maand juni controleert de politie automobilisten op alcohol- en druggebruik en op snelheid"?
Ludo Permentier om 21:56 | Link | 4 Reacties | 0 TrackBack
Wie is wat?
Is ,,Wie is Atlas Copco?'' correct als titel van een stukje tekst waarin een bedrijf wordt voorgesteld, of moet het ,,Wat is Atlas Copco?'' zijn?
Redactie Lettermetaal om 16:52 | Link | 0 Reacties | 0 TrackBack
03 juni 2005
Solliciteren
Wat is juist: solliciteren naar een baan of solliciteren voor een baan ?
Beide voorzetsels zijn correct in combinatie met het werkwoord solliciteren in de betekenis 'zich kandidaat stellen voor een bepaalde functie'. In woordenboeken en naslagwerken over voorzetsels wordt voor deze betekenis alleen het voorzetsel naar vermeld, maar in de praktijk komen beide voorzetsels naast elkaar voor, zowel in Vlaanderen als in Nederland.
In de betekenis 'zich op de hals halen, min of meer bewust aansturen op' is alleen het voorzetsel naar correct: zij solliciteerde naar haar ontslag; hij solliciteerde naar bitsige reacties.
Daarnaast komen bij het werkwoord solliciteren ook nog de voorzetsels op en bij voor: hij solliciteerde op een advertentie van de Vlaamse overheid; zij solliciteerde bij Belgacom.
Dirk Caluwé
Bart Van Belle om 07:03 | Link | 0 Reacties | 0 TrackBack
