Vandaag kan Mohamed Ali Tabji, lid van de Marokkaanse mensenrechtenliga in Tanger, vrijuit spreken over het werk van zijn vereniging. Hij kan mistoestanden in zijn land aanklagen, zonder daarbij voor zijn vrijheid of veiligheid te vrezen. En of het ooit anders was. De Marokkaanse mensenrechtenliga werd in 1979 opgericht. Tijdens de zogenaamde ,,Jaren van Lood’’, de eerste periode van de Marokkaanse onafhankelijkheid en het schrikbewind van wijlen koning Hassan II, zaten de meeste leden van de liga in de cel of in een van de beruchte folterkelders van de Marokkaanse koning.
- del.icio.us
- MySpace
- Netlog
Mouloud draagt een gescheurde trui met kap en een broek vol smeerplekken, alsof hij in dienst is bij een garagehouder. Hij is 22, heeft vandaag nog niet gegeten en hij heeft het koud. Sinds een maand leeft hij in een autowrak, achter een vervallen muurtje nabij het parkeerplatform voor vrachtwagens, in de haven van Tanger.
Van een emigratieland dat zijn arbeiders naar West-Europa stuurde, is Marokko een transitland geworden voor clandestiene migranten uit zwart Afrika, die via het Arabische noorden het Europese El-Dorado proberen te bereiken. Door de verscherpte grenscontrole en de gedwongen repatriëringen blijven heel wat zwarte immigranten steeds langer – soms meerdere jaren – in het geniep in de Noord-Marokkaanse bossen wonen.
Abdelwahab Tadmori herinnert het zich nog levendig, het menselijke drama na de zware aardbeving in zijn geboortestad Al-Hoceima, op 24 februari 2004. Hij herinnert zich ook nog dat het liefst vier volle dagen duurde voor de Marokkaanse regering hulp stuurde. En dat het eerste beeld dat de westerse media van Al-Hoceima na de schok verspreidden, dat was van enkele lokale pompiers die met een kleine hamer de brokstukken trachtten vrij te maken. Eronder lagen de doden en gewonden.
Je bent vlotjes tien uur met de trein onderweg, om vanuit Marrakech het uiterlijke noorden van Marokko te bereiken. De haven van Tanger, in het noordelijkste puntje van Marokko, is wegens de geografische nabijheid van Zuid-Spanje hét emigratiepunt bij uitstek voor veel Marokkanen en kandidaat-emigranten uit zwart Afrika.
In de bioscoopzalen van Marrakech draait de film ,,Engelen van Satan’’. Het is een documentaireachtige film, naar het waargebeurde verhaal van veertien Marokkaanse fans van heavy-metalmuziek. Om hun uiterlijk en hun muzikale voorkeur liepen ze in een rechtbank van Casablanca celstraffen op van een maand tot een jaar. Op aansturen van de fundamentalistische moslimpartij PJD (Parti de la Justice et du Développement, partij van gerechtigheid en ontwikkeling, red.) werden ze ,,aanbidders van Satan’’ genoemd.
Barzouk Douini (35) houdt in Amzrou, een dorpje even buiten Zagora, een ambachtsatelier open met zilveren juwelen, houtsnijwerk, meubels, aardewerken tajines en noem maar op. ,,We werken met zilver, en met dierenbeenderen’’, vertelt Douini. Hij doet zijn uitleg in vloeiend Frans.
Het was in Napels, dat ik twee zomers geleden mijn eerste les in mediterraan verkeer kreeg van Kris, een tijdelijke bewoner van de Zuid-Italiaanse havenstad. ,,Het principe van dit verkeer (de gigantische verkeerschaos, bedoelde hij) is dat iedereen altijd blijft bewegen. Fietsers, auto’s, bromfietsen en voetgangers. Jouw probleem is dat je aarzelt als je de weg oversteekt.’’ Een bromfietser die een voetganger ziet oversteken, weet perfect in te schatten op precies welk moment de voetganger hoever gevorderd zal zijn bij het oversteken van de straat. ,,Als jij dan plots blijft stilstaan, loopt het natuurlijk helemaal mis.’’
,,En actie!’’ Wanneer Daoud Aoulad Syad door de megafoon schreeuwt, rennen een twintigtal dorpskinderen in Zagora als gekken achter een voetbal. De Marokkaanse filmregisseur neemt in Zagora ,,En attendant Pasolini’’ op, de eerste Marokkaanse productie in deze Zuid-Marokkaanse stad.
,,Un stylooo! Un bonbon! Ou dix dirham?’’ Op het dorpsplein van Amzrou, nabij Zagora, hebben de kinderen uit de buurt maar al te goed geleerd wat bedelen is. Niets geven, gebiedt Elhoucine Boudouar, de voorzitter van de lokale ngo Al-Amal (,,Hoop’’). ,,Ze hebben het van de toeristen geleerd’’, zegt Boudouar. ,,Die bedoelen het misschien goed, door snoepjes en muntstukken te komen uitdelen, in ruil voor foto’s. Maar wij proberen de dorpskinderen het bedelen af te leren. Ze moeten begrijpen dat later alleen werken loont.’’
Nadia en Najat studeren ijverig in de studiezaal in Beni Zouli, een dorp op 14 kilometer van Zagora. De meisjes zijn allebei vijftien jaar en wonen op tientallen kilometers van een middelbare school. CSSF (Comité de Soutien à la Scolarisation des Filles rurales), een organisatie uit Rabat, biedt hen de kans tijdens de week in een soort internaat in Beni Zouli te verblijven, op vijf minuten wandelen van de school, om zo tenminste de lagere cyclus van het middelbare onderwijs af te werken.
,,Kijk, dit was vroeger onze synagoge’’, vertelt Hamid El Hilali (32), terwijl we ronddwalen tussen de verlaten muren van aangedrukte aarde en hooi, in wat nog het meest lijkt op een aardebruinen spookstad aan de poort van de Sahara-woestijn.
Vanuit Marrakech is het amper 316 kilometer dalen naar Zagora, nabij de Algerijnse grens. Maar dat is in vogelvlucht, en buiten de bergtop van de Hoge-Atlas gerekend. De moderne karavaan die deze reis aanvat, is een in Marrakech gehuurde auto. ’s Ochtends vroeg voeg ik mij in de Rode Stad bij het Vlaams-Marokkaanse echtpaar uit Brugge met wie ik naar het Marokkaanse zuiden reis.
Zagora, in het diepe zuiden van Marokko, is een kruispunt tussen werelden. De stad lag langs de route
van de karavaans, die per kameel koopwaar vervoerden. Het werd een knooppunt tussen het Arabische noorden en zwart Afrika, de poort tussen Oost en West.
De medina in de wijk Bab Doukala, in het oude Marrakech, is zo pittoresk dat het een schilder wel
moet inspireren. De luxueuze riad van Denise Masson, een Franse vertaalster van de Koran die na haar dood de riad aan de Franse ambassade overliet, is een oase van rust en natuur in het kloppende hart van
Marrakech. Een maand lang is het de thuishaven van de Parijse schilder-beeldhouwer Etienne Yver.
Met haar wilde, rode krullen lijkt Meryam Demnati helemaal niet Marokkaans. ,,Natuurlijk ben ik dat wel!’’, roept ze verontwaardigd. Demnati is sinds jaar en dag een uiterst gedreven militante voor ,,de zaak’’; de promotie van de berbertaal- en cultuur in heel Marokko. Berbers, of Amazigh (spreek uit: Amazier) zijn het oudste volk dat Marokko, voor de arabisering van de hele Maghreb, heeft bewoond.
Vroeger, toen hij nog een kleine jongen was, kon hij niet wachten tot de school uit was. Dan rende hij als een gek vanuit de oude Medina naar Jemaa el Fna, om op het favoriete plein in zijn geboortestad Marrakech de ,,storytellers’’ te zoeken. Al heeft hij zijn stad grondig zien veranderen, toch houdt Yassin Adnan (36) nog altijd van Marrakech, en ook nog altijd van Jemaa el Fna. ,,Natuurlijk is Marrakech veranderd. De bevolking is op tien jaar tijd verdubbeld en de toeristen zijn erbij gekomen. Maar ik ga daar niet over lopen mekkeren. Er is veel meer dan één Marrakech. Volgens mij is de ziel van deze stad nog altijd bewaard.’’
Door velen wordt Jemaa el Fna geroemd als het indrukwekkendste en mooiste plein ter wereld. Jemaa is inderdaad het hart van het mooie Marrakech, parel van het Marokkaanse zuiden en naamgever van dit land. Het hart van dit plein tikt inderdaad mee met de Marrakchi, en ziet er daardoor elk tijdstip weer compleet anders uit. Maar het mooiste ter wereld?
Om half elf gisteravond is in de wijk Sidi-Moumen, in de rand van Casablanca, een zelfmoordaanslag uitgevoerd in een cybercafé. Het is de eerste dodelijk aanslag sinds de vijf gelijktijdige aanslagen van 16 mei 2003, ook al in Casablanca. Toen vielen er 45 doden.
In Salé, een stad op een paar kilometer van Rabat, ligt het hoofdkwartier van de islamistische beweging ,,Justice et Spiritualité''. Niet dat er buiten, op straat, een plaatje hangt. De beweging, die ook een politieke vleugel heeft, is hier in Marokko verboden. Je moet eerst naar een gsm-nummer bellen om een afspraak te maken, daarna wacht iemand je op in de straat.
In de volkswijken van Rabat zie je meer volledig gesluierde vrouwen die alleen hun ogen onbedekt laten, dan in Casablanca. In Marokko bestaat de boerka niet, maar dragen sommige vrouwen behalve een hoofddoek ook een niqab, een doek die de rest van hun gezicht bedekt. ,,In de gemarginaliseerde wijken zie je het nog meer’’, zegt Nadia, een medewerkster van de Ligue Démocratique des Femmes, in Rabat. Zij is ervan overtuigd dat analfabetisme en sociale uitsluiting daartoe bijdragen: ,,Ze weten nergens van, en laten hun man daarom zijn wil opdringen.’’
Het is middag in Rabat, de tweede halte van deze reis, en de muezzin roept op tot het middaggebed, het tweede van deze dag. Rabat is niet alleen de hoofdstad van Marokko, maar ook een van de vier koningssteden van de vroegere sultanaten (de andere zijn Marrakech, Fès en Meknès).
Toen ik bij De Standaard begon, kreeg ik enkele gouden redactionele vuistregels mee. Zoals die over de taxichauffeur. In een reportage behoor je géén taxichauffeurs op te voeren. Het is namelijk al te gemakkelijk om een taxichauffeur voor de ,,couleur locale’’ in je artikel verantwoordelijk te stellen, want, zo luidt de regel, zo heb je er in elke stad dertien in een dozijn.
Het is een echt vrouwtje Koning Mohammed VI siert alle reclameborden in Casablanca, uit eerbetoon voor zijn dochtertje, prinses Lalla Khadija, die een week geleden is geboren. Woensdagavond heeft Casablanca die prinselijke geboorte op verschillende locaties met een uitbundig straatfeest gevierd.
Het is gevaarlijk clichés te beschrijven wanneer ze je opvallen, omdat je ze dan riskeert te bevestigen. Ik doe het toch. Omdat ik amper vijf dagen in Marokko ben en toch al driemaal volwassen mannen elkaar in de haren zag vliegen.
Marokkanen - laten we niet veralgemenen: de Marokkanen bij wie ik het genoegen heb te verblijven of te lunchen - houden er specifieke eetgewoonten op na. Ze blijken een buitengewone voorliefde te hebben voor eieren (er wordt elke dag wel ergens een omelet gebakken of een ei gekookt), stokbrood en kaasjes van La Vache Qui Rit. Mijn eerste indruk was verder dat mijn familie 's ochtends koffie drinkt en dat de muntthee tot in de namiddag kan wachten.
Onbedaarlijk springt Abderrahmen (5) in de lange zitbank op en neer. De guitige kleuter gooit schalks zijn knuffel in onze richting. En als we niet kijken, verkoopt hij zijn broertje Abderrahzak (4) genadeloos een mep.
Palmier is een propere residentiële wijk in Casablanca. Het roze huis van Aïcha Ech-Channa kent hier iedereen. Aïcha startte hier in 1985 de vereniging ,,Solidarité Féminine'', om het gigantische gat op te vullen waarin ongetrouwde Marokkaanse moeders vallen nadat ze hun baby op de wereld hebben gezet.
Lange tijd stond Marokko bekend als een weliswaar - officieel - voor 99 procent islamitisch land, maar met een relatief milde interpretatie van de islam. Fundamentalistische strijders moest je toch zeker niet in Marokko komen zoeken?
,,Eerste keer in Marokko?'' vraagt de douanebeamte in de luchthaven van Casablanca, terwijl hij mijn
paspoort fronsend doorbladert. Ik knik. Zijn frons verandert in een vrolijke grijns: ,,Hopelijk wordt het
niet de laatste!''
Over deze blog
Redactrice Ine Roox reist door Marokko en houdt een weblog bij.Met de steun van de Koning Boudewijnstichting en de Nationale Loterij
Blogs De Standaard
Zoeken op deze blog
Laatste berichten
Bloggende politici
Bloggende journalisten
Vlaamse blogs
Stadsblogs
Fotoblogs
Buitenlandse blogs
Blogosfeer
