Lang zullen we leven!

Het is genoegzaam bekend dat de naoorlogse babyboomers weldra met pensioen zullen gaan en dat de terugval van de geboortes vanaf het einde van de jaren zestig een slinkend draagvlak inhoudt om de pensioenen te betalen. Er is echter nog een ander probleem: we leven steeds langer. Nu kan het nogal cynisch klinken om het bereiken van een gezegende leeftijd een probleem te noemen, maar wanneer men onvoldoende bemiddeld is, kan lang leven financieel gezien inderdaad als een risico gezien worden. We gaan steeds vroeger met pensioen, terwijl de levensverwachting alsmaar toeneemt. Bovendien toont recent onderzoek aan dat de stijging van de levensverwachting zelfs versnelt. Het is best mogelijk dat binnen 25 jaar een zestiger, op dat ogenblik nog minstens 30 bijkomende levensjaren mag verwachten. Dit gegeven doet wenkbrauwen fronsen bij al wie enigszins betrokken is bij pensioenvoorziening, zowel wat het wettelijk als wat het bijkomende pensioen betreft.

Opeethypotheken

In deze context is het begrijpelijk dat in de financiële sector naarstig gezocht wordt naar manieren om deze risico’s te beheersen. Neem nu bv. een verzekeringsmaatschappij die de verzekerde een jaarlijkse rente garandeert voor de rest van zijn gepensioneerd leven. Als zou blijken dat de verzekerden in dit schema steeds langer leven, dan loopt de maatschappij een belangrijk financieel risico. Om dit te vermijden kan men de premies voor dergelijk verzekering uiteraard fors optrekken, maar dat zou dan weer het product onaantrekkelijk kunnen maken. Er bestaat echter al een financieel product dat toelaat dit risico min of meer in te dekken, namelijk de 'mortality bonds', of letterlijk 'sterfte-obligaties'. De EIB speelde in 2004 met de idee om dergelijke obligatie op de markt te brengen. Het principe is eenvoudig. Hoe langer een vooraf bepaalde referentiegroep leeft, hoe hoger de coupon blijft over de looptijd van de obligatie. Als tijdens de looptijd van de obligatie de volledige referentiegroep is overleden, valt de coupon of de restwaarde naar een minimum terug. Dit is echt de perfecte indekking voor een verzekeringsmaatschappij, in zoverre het profiel van de verzekerden aanleunt bij de gebruikte referentiegroep in de obligatie.

Maar ook voor het individu dat geconfronteerd wordt met het 'risico' van lang leven, komen er geleidelijk aan nieuwe producten op de markt. Het basisprincipe blijft natuurlijk dat men tijdens de actieve loopbaan een voldoende spaarpot opbouwt om van een zorgeloze oude dag te kunnen genieten. Maar daarnaast werden ook producten ontwikkeld, waardoor men minder liquide activa op het juiste moment ten kan gelde maken. Zo bestaat in verschillende landen reeds het systeem van 'reversed mortgages' of opeethypotheken. Dit laat gepensioneerde huiseigenaars toe hun huis geleidelijk te verkopen en er intussen toch blijven in wonen.

Magere Hein

In de VS zijn er nu ook beleggingsfondsen die de levensverzekering van oudere mensen afkopen. De verkoper incasseert onmiddellijk een deel van het geld dat de verzekeringsmaatschappij normaal pas bij overlijden zou uitbetalen. Dat geeft hem de cash op het ogenblik dat hij het echt nodig heeft. Het beleggingsfonds blijft de verzekeringspremies betalen, maar strijkt bij de dood van de verkoper het totale verzekerde bedrag op. Vaak worden dergelijke contracten gebundeld in een soort van obligatie, welke het koosnaampje 'death bonds' of 'doodsobligaties' meekregen en waarvan de return afhangt van de snelheid waarmee de verkopers van de levensverzekering de pijp aan Maarten geven. Magere Hein heeft dus wel echt zijn intrede gedaan op de financiële markten. Het kan allemaal wat luguber klinken, maar financiële innovatie kan het kostenplaatje van lang leven dragelijker maken. Kortom, nieuwe ontwikkelingen op de financiële markten moeten toelaten om de oude dag onbezorgd tegemoet te zien, waardoor het verjaardagslied 'Lang zal hij leven' van een cynische ondertoon bespaard blijft.

Peter Vanden Houte Chief Economist ING België

• Permalink