Afscheid

Na drie jaar werken en wonen in Tanzania ben ik definitief teruggekeerd naar België. Ik ben toe aan een nieuwe professionele uitdaging en ben momenteel intensief aan het solliciteren naar een job in de journalistiek.

Het afscheid van Tanzania was uiteindelijk makkelijker dan verwacht. De laatste weken merkte ik dat ik intoleranter werd tegenover de uitwassen van de Tanzaniaanse maatschappij. Corrupte politiemannen, hooghartige hotelmanagers, lompe obers, ik had er nog maar weinig begrip voor. Was mijn houding van de laatste dagen een psychologisch mechanisme om het toekomstige gemis te compenseren en de aanpassing in België te vergemakkelijken?

Terug in België voel ik me bij momenten verloren. Alles is vertrouwd, alles lijkt net als vroeger en toch heb ik soms de indruk dat ik de voeling met de zeden en gewoonten der Belgen ben verleerd. Maar alles is relatief, want op de keper beschouwd ervaar ik een slechts fractie van hoe ik me drie jaar geleden, nieuw in een vreemd land, voelde. En het is dit gevoel van vervreemding dat een buitenlander die voor het eerst ons land aandoet, moet voelen.

Maar over het algemeen ervaar ik mijn terugkeer als een gelukkig weerzien met mijn wortels, in de eerste plaats familie en vrienden. Daarnaast wil ik me tegoed doen aan de zee van culturele activiteiten die België rijk is, na een structurele ontbering in de afgelopen Afrikaanse jaren. En vol overgave laaf ik me aan de weelde van de westerse maatschappij: het snelle internet, de gladde wegen, de efficiëntie en vooral het overweldigende aanbod aan overheerlijk eten. Ik heb me de afgelopen dagen al te vaak verwonderd over de uitpuilende rekken in de supermarkten, de keuze aan kant-en-klaar producten, nieuwe producten en nieuwe verpakkingsuitvoeringen.

Dit is mijn laatste bericht op deze weblog. Veel verhalen zijn ongeschreven gebleven: over het meisje dat haar diploma middelbaar onderwijs kocht, zodat ze politievrouw kon worden; over de pesterijtjes van Tanzaniaanse bureacraten ten opzichte van bedrijven; over een Belgisch onderzoeksproject dat ratten inzet om tuberculose op te sporen. Maar de verhalen die wel zijn gepubliceerd vormen een bundeltje herinneringen aan mijn leven in Tanzania, een ervaring die me heeft gevormd en mijn visies voorgoed heeft veranderd. Een ervaring ook die ik voor geen geld zou hebben willen  missen.

Het is een afscheid van de Tanzania weblog, maar wie weet begint het binnen enkele jaren opnieuw te kriebelen en zoek ik weer verre oorden op. En nu even elders kan dan vanzelfsprekend niet ontbreken. 


 

Afro-Amerikanen verzamelen in Arusha

Vanuit de verte zie ik de helikopter in de lucht cirkelen, boven het Arusha International Conference Centre en de omliggende straten, waar deze week 'The 8th Sullivan Summit' plaatsvindt. Als het ijzeren gevaarte mijn richting komt uitgevlogen, gooien voorbijgangers het hoofd in de nek en staren nieuwsgierig de wentelwiek na. Voor mij is het de eerste keer dat ik hier een helikopter zie, voor de Tanzanianen moet het de eerste keer in hun leven zijn.

De helikopter is een van de veiligheidsmaatregelen tijdens de Sullivan top. Deze week maakten 3000 Afro-Amerikaanse investeerders en academici hun opwachting in Arusha, waar ze met Afrikaanse staatshoofden en vertegenwoordigers van regeringen en ngo's in discussie gingen over de investeringsmogelijkheden in infrastructuur en toerisme, het onderwerp van de 8ste top. 

Leon Sullivan was een baptistenpredikant en activist die streed voor gelijke rechten voor blank en zwart op de werkvloer in de VS en daarbuiten. De top bouwt voort op zijn erfenis door Afrikaanse en Afro-Amerikaanse zakenmensen, activisten, academici en regeringsvertegenwoordigers tweejaarlijks samen te brengen in een Afrikaans land en zo een platform te creëren voor een debat over de economische en sociale ontwikkeling van Afrika en de uitdagingen waar het continent voor staat. Sullivan organiseerde de eerste top in 1991 in Ivoorkust.

Alle hotels in Arusha en omstreken zitten deze week stampvol. In de weken voor de top werd er verwoed bijgebouwd om alle gedelegeerden te kunnen ontvangen. 


 

Grasmaaier in Ngorongoro

Grasmaaier_ngorongoro_8 Vrienden van vrienden maakten deze foto op safari in de Ngorongoro krater. Het zwarte puntje in de verte is een grasmaaier: ten einde het kijkgenot van de talrijke toeristen niet in het gedrang te brengen, maait hij de na het regenseizoen in de hoogte geschoten grashalmen. Eventuele beesten zouden er zich immers al te welgevallig achter kunnen verbergen. Of bestaat er een andere reden?


 

Swahili

De halve wereldbevolking kent een handvol woordjes Swahili, vaak zonder zich van die verdienste bewust te zijn. Dankzij de Disney klassier The Lion King kwelen miljoenen mee met de soundtrack "Hakuna matata", Swahili voor geen zorgen, en leven hartstochtelijk mee met de avonturen van Simba, dat leeuw betekent. Ook safari en pilipili zullen velen bekend in de oren klinken.

Swahili is de nationale taal van Tanzania en Kenia en wordt ook gesproken in Oeganda, Rwanda, Burundi en het oosten van Congo. Ik heb de taal hier zo goed en zo kwaad als dat gaat geleerd en dat wordt enorm op prijs gesteld. Ookal spreek ik het dan gebrekkig, de kennis van Swahili opent deuren en harten.  

Swahili behoort tot de Bantu talen, die al sinds het eerste millennium na Christus aan de kust van de Indische Oceaan worden gesproken. Doorheen haar geschiedenis heeft de taal invloeden ondergaan van het Arabisch, Portugees, Duits en Engels; het resultaat is een bont brouwsel: kitabu komt van het Arabische kitab voor 'boek; mvinyo komt van het Portugese vino voor 'wijn' en Shule is overgenomen uit het Duits.

Vooral de spelling van oorspronkelijk Engelse woorden is soms komisch, maar op de keper beschouwd veel logischer. Ik denk bijvoorbeeld aan baisikeli (bicycle), tishati (T-shirt), tikiti (ticket), timu (team), titi (borst), sentensi (sentence) en pancha (puncture). Hilarisch is het woord voor rotonde in het Swahili: een kiplefti (in Tanzania wordt aan de linkerkant van de weg gereden).

Het Swahili bevat ook veel dubbele woorden die de taal een vrolijke klank geven: pikipiki (motorfiets), barabara (straat), majimaji (nat), polepole (rustig aan), takataka (vuilnis), sawasawa (gelijk).

Een ander woord waar je een boek over zou kunnen vullen is pole. Vrij vertaald betekent het zoiets als "ik voel met je mee, maar weet dat je sterk bent". Het wordt hier te pas en te onpas gebruikt om medeleven met anderen uit te drukken, bijvoorbeeld tegen iemand die het gras aan het maaien is of een zware doos draagt. En als ik thuiskom van mijn werk zegt de bewaker steevast: "pole na kazi" (kazi = werk) of bij terugkeer van vakantie: "pole na safari" (safari betekent reis). In de oren van een westerling klinken die dagelijkse pole's overbodig, maar ze zeggen veel over de culturele identiteit. In mijn ogen tonen ze duidelijk het grote inlevingsvermogen van Swahili-sprekers.


 

Voor Msafiri

Dat AIDS een mensonterende ziekte is, ondervond ik voor het eerst aan den lijve. Erover lezen of horen is verre van hetzelfde als zelf moeten aanzien wat de ziekte aanricht. Zeker als het gaat om een kind dat de ziekte bij zijn geboorte heeft overgekregen van zijn ouders en aan zijn besmetting niets kan doen.

Msafiri is een vrolijke, leergierige jongen van zeven jaar die in het weeshuis woont waar ik wiskundeles geef. Hij glimt steevast van trots als hij al zijn rekensommen foutloos heeft gemaakt en ik 'very good!' in zijn rekenschrift schrijf. En ... hij is hiv-positief.

De laatste tijd is zijn immuniteit sterk achteruit gegaan. Enkele dagen geleden verschenen er blaasjes rond zijn mond die zich verspreidden over de rest van zijn gezicht en naar zijn ogen. Na enkele dagen begonnen ze te zweren en te etteren. Msafiri's gezicht is sterk gezwollen waardoor je zijn pientere gelaatstrekken nauwelijks nog kan onderscheiden. De diagnose: herpes zoster.

Huilend kwam hij de klas binnen, zijn schoudertjes schokten, ontroostbaar. 'Ninauma', ik heb pijn, snikte hij onafgebroken. Machteloos voelde ik me. Gelukkig kalmeerde hij dankzij de troostende woorden en aanwezigheid van Rahab, de Keniaanse lerares. En toen ging hij, ongelooflijk maar waar, nog wiskundesommen maken en kon hij zelfs weer lachen. Daarom, speciaal voor Msafiri, een bericht, omdat zijn kracht en doorzettingsvermogen bewondering verdienen.


 

Weg naar huis wordt rivier

Het regenseizoen is weer in volle glorie losgebarsten. Dit tot grote vreugde van de lokale boeren die hun gewassen pijlsnel de hoogte zien inschieten. Al is het niet allemaal rozengeur en manenschijn dat de klok slaat. Happiness, de huishoudster van mijn buur, vertelde me wanhopig dat haar maisveld volledig weggespoeld is als gevolg van de hevige regens. Nu moet ze opnieuw zaden kopen en het zware werk van voren af aan beginnen.

Ook gisteravond viel de regen met bakken uit de lucht. Die watervloed zou niet zonder gevolgen blijven. Toen ik naar huis reed na een avondje uit, bleek dat het laatste stuk weg veranderd was in een rivier. Geen kabbelend beekje, maar een kolkende watermassa, vandaar dat ik besloot mijn auto aan de kant te laten en te voet verder te gaan. Al gauw zonken mijn voeten in zomersandalen weg in de zompige grond van het voetbalterrein van de school. De regen kletterde genadeloos neer op mijn hoofd.

Ik kon ons huis al zien liggen toen ik een poging waagde de rivier te doorwaden. Ik zette een stap in het water en lag meteen onderuit, mijn jeans kleddernat. De stroming was sterker dan gedacht. Ik voelde mijn sandalen wegglippen en kromde mijn voeten als kapstokken in een poging ze niet te verliezen. Dit was onbegonnen werk. Ik belde mijn vriend om hulp die enkele meters verder aan de overkant van de rivier in ons huis aan het slapen was. Ook hij probeerde de stroom over te steken, maar werd bij de eerste stap bijna meegesleurd. Er zat niets anders op dan een vriendin wakker te bellen met de vraag of ik in haar logeerbed de nacht kon doorbrengen. Ik kan je vertellen, het is heel frustrerend als je je slaapkamer wat verderop ziet liggen, maar weet dat je je niet in je vertrouwde bed naast je geliefde zal kunnen neervlijen.   


 

Vrouwenbesnijdenis

Vrouwenbesnijdenis. Daarover sprak een gastspreker gisteren op de Tanzaniaanse middelbare school waar ik enkele uren per week Engelse les geef. Op mijn uitnodiging had Basille Urasa, het hoofd van de ngo NAFGEM (Network Against Female Genital Mutilation) het over dit gevoelige onderwerp. De nachten voordien lag ik vaak wakker en piekerde, bang dat mijn initiatief zich tegen mij zou keren. Waar haalde ik, mzungu (blanke), het lef vandaan om hen een dergelijk onderwerp de strot in te duwen?


 

Bush in Tanzania

_44431918_bush_plane_416afp1_2 Hoog bezoek in Tanzania: vanavond landt George W. Bush in de hoofdstad Dar Es Salaam. Hij is vandaag begonnen aan zijn tweede presidentiële rondreis door Afrika en zal in een week vijf landen  aandoen: Benin, Ruanda, Liberia, Ghana en ... Tanzania, waar hij het grootste deel van zijn tijd zal doorbrengen. Op zondag staat er een ontmoeting met de Tanzaniaanse president Jakaya Kikwete op het programma en bezoekt Bush een ziekenhuis in Dar Es Salaam. Maandag gaat het dan naar Arusha, waar de president een Maasai meisjesschool met zijn aanwezigheid zal vereren.

_44431919_bush_pres416ap1 Bush' bezoek blijft hier niet onopgemerkt. Een schoolreisje van de internationale school is met een dag uitgesteld, omdat alle wegen in en uit Arusha op maandag afgesloten zijn vanwege het verblijf van de Amerikaanse president. Ook alle telefoonverkeer zou op die dag stilgelegd worden. En vrijdag protesteerden 2000 moslims in de hoofdstad tegen het bezoek van George W. Bush. De demonstratie leidde tot grote opstoppingen in het centrum van de stad.

De landen die Bush tijdens zijn rondreis zal aandoen zijn stuk voor stuk landen met een positief verhaal: democratisch en vredig, met een economie die groeit. Afrikaanse successen, die, zo wil de  president benadrukken, mede mogelijk zijn gemaakt dankzij de pogingen van zijn regering om de gezondheidszorg in Afrika te verbeteren. Dat gebeurt onder andere door middel van het Presidentiële Noodplan voor HIV/Aids (PEPFAR), een vijfjarenprogramma waar 15 miljard dollar in is geïnvesteerd. Het moet helpen aids te bestrijden door aidsremmers te verstrekken aan HIV-patienten.

Tanzania alleen krijgt 334 miljoen dollar uit het Amerikaanse PEPFAR en en het Presidentiële Malaria-initiatief (PMI)-budget van dit jaar. In september vorig jaar kreeg het land al 698 miljoen dollar via de Millennium Challenge Corporation (MCC). Dit geld is bedoeld om het elektriciteitsnetwerk en de wegen te verbetere_44431917_bushclothes_416ap1_3n. De MCC werd in 2004 door Bush in het leven geroepen met de bedoeling economische groei te versterken en armoede te verminderen.

Door dit alles hoeft het niet te verwonderen dat Tanzania een van de weinige landen is waar de mensen Bush een warm hart toedragen. Op de foto zie je vrouwen in traditionele klederdracht met de beeltenis van de Amerikaanse president.


 

Festival in Zanzibar

Afbeelding_058_3 Dit weekend vond in Zanzibar het muziekfestival Sauti za busara plaats. Voor mij een uitgelezen gelegenheid om het tropische eiland nog eens met een bezoek te vereren. 30 groepen uit vooral Oost, maar ook West Afrika lieten het Old Fort van Zanzibar's hoofdstad Stone Town swingen.

Afbeelding_023_2 De muzikanten die hun opwachting maakten op het festival waren niet de eersten de besten: Bassekou Kouyate uit Mali bijvoorbeeld wonnen de BBC World Music Awards Album of the Year 2007 en de Kenianen van Yunasi werden uitgeroepen tot de winnaars van de BBC World Service's Next Big Thing 2007. Bi Kidude, de negentigjarige (!) en nog steeds vinnige diva van de traditionele Zanzibari muziek Taarab kreeg in 2005 de World Music Expo lifetime achievement award.

Zoveel goede artiesten die gedurende vier dagen het beste van zichzelf gaven, het heeft deugd gedaan. CultAfbeelding_063_2uur is een van de dingen die ik hier het meest mis. Anders dan in het rijke muzikale West Afrika heeft de muziekscène in Tanzania niet zo veel om het lijf. Naast gospel is Bongo Flavour typisch en heel populair bij jongeren. Het is een lokale stijl van hiphop gezongen in het Swahili. Ook op het festival traden veel Bongo Flavour artiesten op. Ze oogstten veel succes bij de Zanzibari jongeren; ik kan hun muziekstijl echter minder smaken. Maar dankzij deze driedaagse culturele injectie kan ik het gemis aan culturele activiteiten zoals theater, muziek, bioscoop, kunst een tijdje naar de achtergrond drukken.


 

,,Ook in Tanzania kunnen etnische conflicten uitbreken"

De bloedige gebeurtenissen in Kenia halen de Europese voorpagina's niet meer, maar in buurland Tanzania is het geweld nog steeds het onderwerp van de dag. Dat één van de meest ontwikkelde en stabiele landen van Afrika van de ene dag op de andere het schouwtoneel van etnische rellen is geworden, laat hier niemand onberoerd. Want als het in Kenia gebeurt, dan zou de bom evengoed in Tanzania kunnen losbarsten. Of niet? Die vraag legde ik in een klasdiscussie voor aan de leerlingen van de internationale school én aan de studenten van de lokale middelbare school.

Uit de discussie bleek dat de leerlingen van beide scholen er net zo'n tegengestelde visie op na houden als hun scholen van elkaar verschillen: de leerlingen van International School Moshi zijn hier geboren en opgegroeid en hebben minstens één Nederlandse of Vlaamse (pleeg)ouder; de studenten van Don Bosco Secondary School zijn Tanzaniaans en volgens de filosofie van Giovanni Bosco afkomstig uit de armste families in de buurt van de school.

De internationale leerlingen zijn er rotsvast van overtuigd dat ook in Tanzania onlusten kunnen uitbreken, bijvoorbeeld naar aanleiding van verkiezingen; als voorbeeld noemden ze de relletjes die in 2004 in Zanzibar uitbraken. De Tanzaniaanse studenten daarentegen argumenteerden stuk voor stuk dat hun land van oudsher vreedzaam is en nooit in een oorlog verwikkeld was; bovendien heeft voormalig president Nyerere alle Tanzanianen verenigd door Swahili tot de nationale taal uit te roepen. En, zo poneerden mijn leerlingen, waar communicatie is, volgt wederzijds begrip.

Ondertussen gaan de moordpartijen in Kenia door. Vandaag kwamen er weer minstens tien mensen om het leven. Het totale dodenaantal wordt geschat op 1000 en 300 000 mensen zijn gevlucht voor het geweld. In Tanzania laten de gevolgen zich gelden, vooral op economisch vlak: veel toeristen die een rondreis door Kenia en Tanzania hadden geboekt, annuleren hun reis vanwege de gevechten, zo schrijft de krant The Guardian. Volgens The Arusha Times tekende ook de bloemenindustrie de afgelopen maand hevige verliezen op. Veel planten rotten omdat de luchthaven van Nairobi onbereikbaar is.

Afgelopen week werd de Tanzaniaanse president Kikwete benoemd tot voorzitter van de Afrikaanse Unie. Zijn eerste taak is al meteen loodzwaar: een einde maken aan de onlusten in buurland Kenia.


 

In samenwerking met


Schrijf mee

Woont u in het buitenland? Wil u ook meeschrijven aan En Nu Even Elders? Stuur een e-mail naar weblog@standaard.be



Zoeken op deze blog