De "cables" van de Amerikaanse ambassade in Den Haag

De laatste weken maakt men mee dat de Nederlandse regering voortdurend moet reageren op de mondjesmaat gepubliceerde "cables" die de Amerikaanse diplomaten vanuit Den Haag de laatste jaren naar Washington stuurden. Zoals elders komt daar eerder een ontluisterend beeld van de lokale politici naar voren. Dat Nederlandse politici en ambtenaren op zo een slaafse manier de Amerikaanse regering ter wille zijn, is elders zelden vertoond. Men waant zich, als men het leest, ergens in een bananenrepubliek.

Uiteraard komt dit alles niet als een grote verassing. De Nederlandse regering is, na de Britse, zowat het tweede schoothondje van Washington. Uit welbegrepen eigenbelang? Niet helemaal. Soms is het eigenbelang ver te zoeken. Men neme maar de missie naar Afghanistan. Die heeft uiteraard het Nederlandse bedrijfsleven geen cent opgeleverd en alleen maar gesneuvelde Nederlandse soldaten gekost. Maar toch besloot de Nederlandse regering, toen nog onder premier Balkenende, om onder de vlag van de NAVO soldaten te sturen hoewel het daar gevaarlijk was. Verleden jaar struikelde de regering Balkenende dan over het eventueel verlengen van het avontuur. Balkenendes coalitiepartner, de PvdA, weigerde hieraan nog langer te willen meewerken. Dit ondanks verhoogde Amerikaanse druk. Er volgden nieuwe verkiezingen, waarna de PvdA uit de regering werd gehouden.

Dat die Amerikaanse druk er was, is nooit een geheim geweest. Dat hoge Nederlandse ambtenaren de Amerikaanse regering adviseerden hoe ze het beste de tegenstribbelende Wouter Bos (toen minister van Financiën en vice-premier) konden aanpakken, is dat wel. Het is zelfs ongehoord. In geen enkel land zou een ambtenaar die zoiets doet, nog een dag langer in functie kunnen blijven. Zo niet echter in Nederland. De regering Rutte-Verhagen wist te melden dat al die "cables" die nu door Wikileaks zijn "gelekt", ten slotte alleen maar de visie van de Amerikaaanse ambassade in Den Haag vertolken. Als er al gesprekken waren geweest tussen de ambassadeur en hoge ambtenaren om het regeringsbeleid te beïnvloeden, dan is dat niet alleen "normaal", maar ook "functioneel". Diplomaten doen nu eenmaal zoiets. Van dergelijke gesprekken echter geen verslagen van gemaakt. Dus wat er precies allemaal besproken wordt bij een kop koffie, dat weten we niet. Voorts smukken diplomaten graag hun rapporten wat op. In dit geval om de bazen in Washington te behagen. Kortom, ze verzinnen soms wel wat. Soms begrijpen ze de plaatselijke codes maar half of zijn ze de lokale taal onvoldoende machtig. Maar wat dan te denken van de toenmalige Amerikaanse diplomaat Ivo Daalder die in Brussel bij de NAVO was gestationeerd? Ook hij kwam in Den Haag tussenbeide. Echter, Daalder spreekt perfect Nederlands, omdat hij uit Nederland komt. Vandaag heeft hij een topfunctie bij President Obama. Of Daalder ook nog, behalve zijn Amerikaans paspoort, een Nederlands paspoort heeft, dat bericht is nog niet in de media opgedoken. De rechtse populist Wilders, die een oorlogje voert tegen mensen met twee paspoorten, zwijgt hierover in alle talen.

Uit de hele affaire blijkt voorts dat Washington vooral op Nederland focust om het eigen buitenlands beleid beter aan de Europese landen te kunnen verkopen. Men zou dan kunnen verwachten dat het inmiddels tot volle wasdom gekomen populisme zich tot spreekbuis van de volkse verontwaardiging maakt. Maar niets daarvan. De grote populist Wilders houdt de kiezen op elkaar, ook al wordt hij in de "cables" alles behalve gunstig beschreven. En links dan? De PvdA gromt wel wat over hetgeen vooral ex-minister van Financiën Wouter Bos is aangedaan. Maar Bos heeft inmiddels de politiek verlaten voor een baan in het bedrijfsleven. Dus die zwijgt zelf liever. En de andere linkse partijen? GroenLinks zou graag de missie in Afghanistan verderzetten, ook al mort de achterban hierover. Dus van die kant ook geen revolte. De populistische SP dan? Die houdt het liever bij de strijd tegen de bezuinigingen, dus bij de binnenlandse politiek. D66 dan? Daar ziet men in de Verenigde Staten alleen maar een grote broer om tegen aan te schurken als het even kan. En de liberale VVD en het CDA zitten in een coalitie die graag de Amerikaanse politiek ondersteunt.

Een grote schoonmaak in het ambtelijk apparaat dan? Dat is ongewoon. De officiële ideologie is dat ambtenaren geen politieke mening hebben. Ze zorgen daarbij voor continuiteit. Ministers komen en gaan, ambtenaren blijven. Nee, politieke benoemingen van hogere ambtenaren zijn in Nederland niet bekend. Maar studies hebben wel al uitgewezen dat ze allemaal uit dezelfde scholen en universiteiten komen. Waarbij de Universiteit Leiden traditioneel bekend staat als de fabriek voor diplomaten van conservatieve signatuur en de Universiteit van Amsterdam voor bestuurders met een links imago. Beide bloedgroepen lopen elkaar niet voor de voeten. Want ze zoeken hun weg naar verschillende departementen. De eersten spoeden zich naar de "rechtse" departementen (Buitenlandse Zaken, Economische Zaken, Defensie) en de tweeden naar "linkse" departementen (Welzijn, Sociale Zaken, Onderwijs, etc.). De eersten zijn de "dealers" en de tweeden zijn de "spenders". Het wonderlijke zaakje wordt bij elkaar gehouden door de ministeries van Financiën en van Justitie waar men vooral technocraten aantreft die voor orde moeten zorgen. Het zijn nu vooral de "dealers" die door de Amerikaanse "cables" in beeld zijn gekomen. Want die doen immers "zaken" met Washington.

En ten slotte komt men tot de merkwaardige slotsom dat niemand deze verkavelde machtsblokken ter discussie wil stellen. Ook niet door de populisten van links en rechts. Vandaar dat de regering Rutte-Verhagen gewoon roerloos blijft zitten, wachtend tot de bui overgewaaid is. En die zal zijn overgewaaid als er geen smakelijke "cables" meer uit de koekjesdoos van Wikileaks komen. Inmiddels loopt iedereen zich warm voor de volgende verkiezingen in maart. Dan moeten provinciale raden worden gekozen die op hun beurt senatoren verkiezen.

• Permalink