Waarheid en politiek. (4) ‘Een vluggertje in 15 minuten’

  • Gepost op maandag 20 december 2010 om 07:38
  • door Rinaldo Neels
  • in Polen

Een vluggertje, in 15 minuten. Van 50 tot 800 zloty [12,5 EUR tot 200 EUR]. Voor werkenden, voor gepensioneerden en steuntrekkers, zonder toestemming van de echtgenote, op basis van een verklaring, zonder de centrale gegevensbank’, aldus de letterlijke vertaling van één van de duizenden reclames voor een krediet in mijn handen gestopt tijdens een recente  wandeling door Warschau. Er wordt van alles in je handen gestopt wanneer je door de straten van gelijk welke Poolse stad wandelt, maar in meerderheid gaat het om kredieten die je heel gemakkelijk op basis van een simpele verklaring kunt verkrijgen. Doorgaans weiger ik met een vriendelijke glimlach, maar toen heb ik het reclamekrantje aanvaard. Niet om 50 zloty te lenen, maar om dit artikel te schrijven. Laten we even stilstaan  bij de inhoud: je kan zonder al teveel formaliteiten (een simpele verklaring volstaat) in 15 minuten een bedrag lenen tussen de 50 en 800 zloty. Er wordt ook niet gekeken of je als ontlener op de zwarte banklijst staat (zonder de centrale gegevensbank). De doelgroep is duidelijk!  Hier worden arme, ontredderde mensen aangesproken die zich in een hopeloze financiële toestand bevinden. Zelfs mensen met schulden kunnen geld lenen! De man kan dit zelfs buiten weten van zijn echtgenote doen [ik vertaal gewoon letterlijk]!  Wie anders dan de maatschappelijke underdog leent een bedrag tussen de 12,5 en 200 EUR? Een bedrag van 200 EUR wordt niet geleend voor de aankoop van bijvoorbeeld een auto. Zo’n bedrag wordt vooral geleend door mensen die ten einde raad zijn omdat ze geen geld meer over hebben om bv. eten te kopen of in de winter de verwarmingsfactuur te betalen of in de feestperiode dan toch nog cadeautjes te kunnen kopen. En zo geraakt men in een vicieuze cirkel van feitelijke slavernij.

Banken en allerlei (soms duistere) financiële instellingen zijn heel actief aanwezig in het straatbeeld. Naast een immens aanbod aan kredieten is er een haast even groot aanbod aan spaarformules. De gemiddelde interest is niet hoog: tussen de 2 – 3 % op jaarbasis, maar het interestaanbod wordt bij zowat alle banken heel interessant wanneer je je geld voor een aantal maanden wil blokkeren. Een heel bekende bank geeft op dit moment 7,25% op jaarbasis als je je geld voor 9 maanden blokkeert, een andere grote bank geeft 6% voor het blokkeren van 3 maanden kapitaal. Mensen met een spaarboekje kunnen dus eigenlijk een mooi extraatje verdienen in Polen!

Een analyse van de diverse soorten van kredietverstrekkingen en spaarrekeningen geeft een goed beeld van hoe een vrije marktsamenleving in elkaar zit. Ik durf voor Polen te concluderen dat we met een duale samenleving te maken hebben:  simplistisch voorgesteld: er is een grote groep kapitaalkrachtigen naast een grote(re) groep armen. De middenklasse is nauwelijks vertegenwoordigd. Dit is volgens mij één van de grootste sociaal-economische verschillen met België. Dit wordt indirect bevestigd in een krantenartikel met als titel ‘Polen willen niet verhuizen van de ouders’  (Gazeta Wyborcza 10.10.2010: ‘Polacy nie chcą przeprowadzać się od rodziców’). In dit artikel staat dat ongeveer 44% mannelijke Polen en 30% vrouwelijke Polen tussen 25 en 34 jaar nog bij de ouders woont.  De krant vermeldt Eurostat als statistische bron. Hiermee staat Polen volledig alleen aan kop in de hele Europese Unie. In vele gevallen is dit geen vrije keuze, maar een economische noodzaak!

Laten we de vorige stelling in andere termen formuleren:  in Polen heb je een groep (permanente) spaarders naast een groep mensen met (permanente) schulden.  Een groot aantal families die normaal tot de arme groep zouden behoren hebben hun status kunnen optrekken doordat één of meerdere familieleden in het buitenland werken. De groep rijken bestaat vooral uit:

(1)    mensen die na de val van het communisme de kans hebben gehad om te profiteren van de grootschalige vaak spotgoedkope openbare verkopen van onroerend goed, bedrijven, aandelen en dies meer. Je kon in die periode bijvoorbeeld  je woonflat  die (of voor boeren het landbouwbedrijfje dat)  na de val van het communisme door de nieuwe vrije marktgeoriënteerde overheid voor een appel en een ei van de hand werd gedaan. Juist daarom is de oudere generatie er doorgaans in geslaagd om een bescheiden eigendom te verwerven. Vanaf 2006 zijn de vastgoedprijzen in een niet bij te houden tempo de hoogte gegaan waardoor het voor veel jongeren vandaag quasi niet mogelijk is om een eigendom te verwerven [toen ik in 2005 in Polen kwam wonen kon je in het centrum van Gdansk een flat van 50m2 voor 50 000 PLN kopen, vandaag staan dezelfde flats te koop voor 500 000 tot zelfs 600 000 PLN] ;

(2)    mensen die een lange tijd in het buitenland hebben gewerkt en met het gespaarde geld de juiste investeringen hebben kunnen doen in Polen;

(3)    mensen die door een combinatie van creativiteit, geluk en familiale solidariteit een eigen succesvolle zaak hebben kunnen opstarten en zo hogerop zijn kunnen opklimmen. Arm zijn degenen die slechts van één enkel Pools salaris moeten leven en natuurlijk degenen zonder werk. Dit laatste nuanceer ik onmiddellijk: in bepaalde sectoren zijn er hoge salarissen te verdienen en in bepaalde sectoren stijgen deze salarissen ook behoorlijk snel. Maar mensen tewerkgesteld  aan universiteiten, in warenhuizen, horeca, fabrieken en  ziekenhuizen hebben nog steeds zeer lage salarissen.

De groep werklozen is er natuurlijk het ergst aan toe. Een werkloostheidsvergoeding zoals in België bestaat niet, en als je er dan recht op hebt, dan is deze uitermate beperkt in tijd. Dit brengt ons bij het fenomeen van bedelarij. Het is quasi onmogelijk om in Polen  rond te lopen zonder bedelaars te ontmoeten. In stations, op parkings en drukke marktpleinen komen ze vaak rechtstreeks naar je toe en vragen om een beetje geld voor eten. Ik heb het zelf al honderden keren meegemaakt. Tot nu toe ben ikzelf nog nooit het slachtoffer geweest van fysische agressie [alhoewel ik reeds onaangename verhalen heb gehoord van goede kennissen], maar het blijft steeds een moeilijke confrontatie. In deze zoektocht naar geld proberen sommigen nog creatief te zijn. Naast het gewoon vragen naar geld voor eten, de moeder met kind voor de kerk of de man zonder benen op de stoep bieden sommigen hun diensten aan als bewaker van je auto op de parkeerplaats. Soms gebeurt het dat bedelaars een territorium op het binnenplein van een woonwijk afbakenen en er de ‘wacht’ houden voor de bewoners. Anderen zijn bereid om je bagage te dragen. In stations word je in een niet zeldzaam aantal gevallen aangesproken door iemand die net 2 zloty mist voor een treinticket. Deze personen zijn soms een hele dag 2 zloty aan het verzamelen voor zo’n treinticket. Ik heb geleerd om van mijn hart een stenen spons te maken. Aalmoezen geven stopt nooit en lost helaas fundamenteel niets op. Als compensatie voor deze hardheid heb ik mijn attitude ten opzichte van fooien geven veranderd. Niet zonder blozen geef ik toe dat ik op dit vlak vroeger in België wat gierig was. Mijn filosofie was: ‘Waarom fooien geven als iemand normaal wordt betaald? En waarom fooien geven aan bv. een opdienster van een restaurant terwijl dit nooit gegeven wordt aan een kassierster van een supermarkt ?’. In Polen heb ik geleerd om met de glimlach fooien te geven aan vriendelijk ogende mensen. Een vriendelijke taxichauffeur, een vriendelijk barmeisje of dito barman, met de glimlach geef ik een fooi. Ik verdien veel minder in Polen dan in België maar ik geef veel meer fooien uit dan tijdens mijn België-periode. Ik doe dat, omdat ik weet hoe hard deze mensen moeten werken voor een laag salaris. Als deze mensen erin slagen om toch nog vriendelijk te blijven, dan vind ik dat een prestatie dat met een concreet tegengebaar mag worden beantwoord. Ook straatmuzikanten die erin slagen om mij met hun muziek te ontroeren beloon ik doorgaans met een bescheiden muntje.

Wanneer ik België met Polen vergelijk dan merk ik, boutadisch geformuleerd, 1 groot verschil: ‘In België werken mensen om te leven, in Polen leven mensen om te werken’.  Het Belgische systeem werkt, want de mensen leven er veel langer (zie ook vorig artikel van mijn hand over de Poolse gezondheidszorg: http://standaard.typepad.com/en_nu_even_elders/polen/ ), in Polen werken velen zo hard dat ze geen (normaal) familiaal leven meer hebben. Ook in Polen wordt vandaag onder politici heftig gediscussieerd om de pensioenleeftijd op te trekken van 65 naar 68, want de pensioenen zijn onbetaalbaar. Een sociale organisatie heeft naar aanleiding hiervan een paar maanden geleden een propagandaspot op de televisie laten zien. In deze spot zien we een aantal levensfasen van Maciek die op dezelfde bank zit en even nadenkt over zijn leven: ‘scène 1: Maciek 20 jaar, vol levensenergie, nog 48 jaar tot zijn pensioen; scène 2: Maciek 44 jaar, zwaar vermoeid van het werken, maar vol hoop, want hij reeds halverwege, nog 24 jaar tot zijn pensioen; scène 3:  Maciek 56 jaar, bijna uitgeput, nog even volhouden, slechts 12 jaar tot mijn pensioen;  scène 4: Maciek 65 jaar, volledig versleten, niet ophouden, we zijn er bijna, nog 3 jaar volhouden; ….  Scène 5: Maciek 68 jaar, slechts het geraamte zit op de bank, pensioen niet meer nodig’

Toch heeft de Poolse bevolking redenen om optimistisch te zijn. Ik citeer en duid terwijl de hoopvolle passages in onderlijnd vet aan: ‘ Polen is het enige EU-land dat in 2009 niet in een recessie verkeerde. De Poolse economie groeide dat jaar met 1,7 procent, terwijl de economie van de EU als geheel met 4,2 procent kromp. Daarmee stak Polen ook positief af bij diverse buurlanden die wel hun bbp in 2009 zagen dalen. Volgens de EIU zal de groei van de Poolse economie in 2010 en 2011 aantrekken tot respectievelijk 2,6 procent en 3,1 procent. De waarde van de import en de export bedroeg in 2009 respectievelijk 40,2 en 41,0 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Hiermee boekte Polen een overschot op de lopende rekening, na een tekort in voorgaande jaren. De EIU verwacht dat de Poolse import in 2010 en 2011 weer de export overstijgt, waarmee het land weer een (bescheiden) tekort op de lopende rekening zal hebben. De inflatie bedroeg in 2009 4,0 procent. Dit was iets lager dan in 2008 (4,2 procent), waarmee de inflatie-ontwikkeling ook dit jaar gematigd bleef. Volgens de EIU loopt de prijsstijging in 2010 en 2011 licht terug. Voor 2010 schat de EIU de inflatie op 2,8 procent, waarna de prijzen in 2011 met 2,4 procent zullen stijgen. Door de teruggang in economische groei is het aantal werklozen licht opgelopen. De werkloosheid bedroeg in 2009 8,2 procent, tegenover 7,1 procent in 2008. De verwachting is dat de werkloosheid in 2010 zal stijgen naar 10,0 procent. Volgens de EIU zullen de lonen de komende jaren gematigd stijgen, mede door de opgelopen werkloosheid. De terugkeer van Poolse werknemers uit het buitenland draagt eveneens bij aan de gematigde loonstijging. Dit heeft weer een neerwaarts effect op de inflatie. De particuliere consumptie groeide in 2009 met 2,3 procent (in volume). Daarmee omvatten de consumentenbestedingen 60,3 procent van het bbp. De EIU verwacht dat consumptieve uitgaven in 2010 met 1 procent groeien en in 2011 met 2,3 procent toenemen. (http://www.internationaalondernemen.nl/zoeken/showbouwsteen_dtb.asp?bstnum=4760 ). Eveneens van de EU blijkt de Poolse regering onlangs complimenten te hebben gekregen voor haar economische beleidsvoering (Gazeta Wyborcza, 29.11.2010: ‘Bruksela chwali polską gospodarkę, ale martwi się finansami publicznymi’). Maar de EU heeft eveneens een grote ‘MAAR’. De EU maakt zich immers enige zorgen over de besteding van de  openbare financiën.

Ikzelf schuif eveneens een grote ‘MAAR’ naar voren. Voor een crisisperiode zijn er inderdaad enkele hoopvolle vooruitzichten voor Polen te noteren. Toch vrees ik dat observators vanop afstand te weinig voeling hebben met wat er echt leeft in de maatschappij zelf en zich daardoor blind staren op zielloze cijfergegevens. Vandaar dat ik een aantal kritische kanttekeningen meen te moeten maken:

-          Polen maakt op dit moment gretig gebruik van een groot regionaal ontwikkelingsfonds van de EU. Polen heeft eveneens aanvulende kredieten gevonden via leningen bij het IMF. Dit geld wordt vooral geïnvesteerd in tal van bouwprojecten, de oprichting van zelfstandige ondernemingen, modernisering van bestaande grote ondernemingen en onderwijsprojecten. Het positieve korte-termijneffect is hierdoor duidelijk: de werkloosheid wordt hierdoor op korte-termijn in toom gehouden en hierdoor blijft de particuliere consumptie vergeleken met de andere jaren op peil. Maar deze EU-fondsen houden na 2013 op. Dat betekent dus dat 2013 het Jaar van de Waarheid wordt. Ofwel zal blijken dat het geld uit de fondsen goed werd geïnvesteerd, en dan zou Polen na 2013 een grote sprong voorwaarts moeten maken, ofwel zal blijken dat de fondsen in hun totaliteit niet goed werden aangewend wat zal betekenen dat Polen in 2014 in een grote economische crash terecht komt à la Griekenland.

-          Er is dus helaas  geen garantie dat dit positieve korte-termijneffect van de rijk gevulde EU-fondsen  zal overgaan naar een positief lange-termijneffect. De EU-fondsen geraken binnenkort op en dan moet blijken of hierdoor de economie voldoende aangezwengeld is geworden. Een aantal persoonlijke constateringen baren mij enige zorgen:

  • Polen is op bepaalde plaatsen 1 groot bouwwerf. Maar de werkzaamheden gaan traag vooruit. Vaak is men met bepaalde bouwwerken begonnen die ondertussen voor bepaalde tijd stilliggen. De organisatie is niet altijd voorbeeldig te noemen. Zo gaat de bouw van autowegen maar heel traag vooruit. Polen heeft vroeger reeds een bepaald bedrag aan Euro-subsidies moeten terugstorten omdat bepaalde wegenwerken niet waren uitgevoerd volgens afgesproken plan. Het is niet onmogelijk dat dit zich zal herhalen. Zonder goed autowegennet kan je echter geen goede duurzame economie opbouwen. Bovendien blijken vele projecten veel duurder uit te vallen dan bij aanvang geraamd waardoor particulieren en overheden extra schulden hebben moeten maken.
  • Elke particulier heeft het recht om een zaak op te starten en hiervoor eurostartkapitaal aan te vragen.  Als gevolg hiervan zie ik in sommige steden een explosie van kapperszaken, schoonheidssalons en taxichauffeurs. Ook het aantal privétaalscholen rijst als paddestoelen uit de grond. Dit heeft natuurlijk een gunstig korte-termijneffect op de huidige werkloosheidscijfers, maar ik merk dat vele zelfstandigen feitelijk werkloos zijn waardoor vele van die zaken gedoemd zijn om failliet te gaan. Vele kleine zaken krijgen de hele dag door nauwelijks klanten over de vloer. Zo moet ik bijvoorbeeld zelden wachten om mijn haar te laten knippen in de kapsalon, en ik maak nooit een afspraak.
  • Het is overduidelijk dat de overheid een aantal sectoren verwaarloost. Ik denk hierbij in de eerste plaats aan de gezondheidssector en de wereld van de wetenschap. De zorg die de Poolse overheid draagt voor de universiteiten is lager dan ondermaats. Ik ga op deze materie dieper in in een volgende blog-artikel.
  • Indien de crisis zich in een aantal West-Europese landen zich doorzet, dan zal dit onvermijdelijk een dubbel negatief effect op Polen hebben. Veel interne consumptie in Polen draait immers rond geld dat buitenshuis werkende Polen importeren. Wanneer in Ierland bv. de  economie volledig zou ontsporen met ontslagen tot gevolg, dan zullen de honderdduizenden Polen die op dit moment in Ierland werkzaam zijn hier ook in delen en noodgedwongen werkloos moeten terugkeren naar Polen. Hierdoor dreigt een problematische kettingreactie te ontstaan die veroorzaakt wordt door een plotse daling van de interne consumptie. Ik ben in elk geval blij te mogen lezen dat de huidige prognoses voor Ierland voorzichtig optimistisch zijn.
  • In de krant Rzeczpospolita van 2 weken geleden (exacte referentie ben ik helaas verloren) las ik dat uit een studie blijkt dat Polen toch nog tot 30% buitenlandse investeringen zou  missen omwille van het vreselijke bureaucratische doolhof. Vele buitenlandse bedrijven worden hierdoor afgeschrikt. Ik sluit niet uit dat een aantal (kleinere) buitenlandse bedrijven die toch moedig geweest zijn om in Polen te investeren ontgoocheld kunnen geraakt zijn en zullen besluiten om uit Polen weg te trekken. Ik neem tijdens het schrijven van dit artikel de gelegenheid te baat om ook even mijn hart te luchten, ikzelf ben coördinator van een academisch bedrijf, nl de leerstoel voor Nederlandse filologie aan de Katholieke Universiteit te Lublin, en ik moet toegeven dat ik in de loop van 5 jaar zovele onverwachte bureaucratische problemen ben tegengekomen waardoor ik vaak 20 tot 30 uur extra onbetaalde stressvolle overuren in 1 week tijd heb moeten steken om deze op te lossen, dat ik het gevoel heb in die 5 jaar 15 jaar te zijn verouderd. Nee beste lezer, maak je geen zorgen, ik heb ondertussen al een aantal beslissingen genomen om ervoor te zorgen dat ik niet in het voetspoor van Maciek uit de propagandaspot zal treden. Ik sta op het punt om terug een verjongingskuur te ondergaan.

Ik vrees dat Polen veel te snel is geëvolueerd in de richting van een duale samenleving.  In bepaalde sectoren stijgen de lonen, in andere sectoren dalen ze zelfs. Er is nauwelijks een middenklasse. Op dit moment zijn er zowel veel rijke Polen als veel arme Polen. De rijke Polen doen de economie draaien. De kans is echter reëel dat in de heel nabije toekomst het aantal rijke Polen zal verminderen en het aantal arme Polen zal vermeerderen.  Hierdoor dreigt een negatieve economische kettingreactie te ontstaan.

West-Europese economieën hebben een sterke middenklasse die aan de basis ligt van een grootschalige consumptie wat op haar beurt het bedrijfsleven en de werkgelegenheid te goede komt. Zolang Poolse politici dit niet inzien zal Polen nooit een echte welvaatsstaat worden. Ik heb het gevoel dat Polen nog minstens 1 generatie nodig heeft om de extreme uitspattingen van de dualiteit beter onder controle


 

Reacties

Ugg 5815 schoenen zei op 1 november 2011 om 10:13

Si beau, je l'aime.

De reacties op dit bericht zijn afgesloten.


In samenwerking met





Zoeken op deze blog