Waarheid en politiek in Polen. (2) De strijd tegen het water

  • Gepost op woensdag 4 augustus 2010 om 18:22
  • door Rinaldo Neels
  • in Polen

In mei 2010, nu ondertussen ruim 2 maanden geleden, voerde een deel van de Poolse bevolking een ongelijke strijd tegen het water. Hevige regens in combinatie met snel smeltende sneeuw uit de berggebieden (Polen heeft een extreem zware winter achter de rug, met dikke lagen samengeperste sneeuw in de berggebieden tot gevolg) deden het peil van een aantal rivieren in een ijltempo stijgen met een aantal dijkbreuken tot gevolg. Honderden huizen en zelfs enkele appartementsblokken kwamen volledig onder water te staan. Ongeveer 60 000 mensen moesten worden geëvacueerd, enkele duizenden onder hen verloren hebben en houden. Voor de meeste lezers van dit artikel is deze gebeurtenis voltooid verleden tijd want we hebben reeds volop kunnen genieten van - wat volgens de weerspecialisten werd beschreven als - één van de warmste zomers sinds het begin van de officiële meteorologische metingen. Maar enkele duizenden Polen leven nog steeds in die nachtmerrie. Sommigen hebben het geluk dat ze voor (on)bepaalde tijd onderdak hebben kunnen vinden bij familie, maar psychologisch is dat elke dag zwaarder te dragen want ze willen hun familieleden niet tot last zijn. Anderen hebben minder geluk en wonen in caravan- of barakachtige toestanden. Voor degenen die een hele woning hebben verloren is de maximumcheque van 100 000 PLN (ca. 25 000 EUR) overheidssteun verre van toereikend om op korte termijn de draad van het vroegere leven herop te nemen. Er gaat trouwens een hele lijdensweg vooraf om die overheidssteun te krijgen. Voor velen is die weg nog steeds niet afgelegd: foto’s nemen, tal van documenten invullen, expertises, ... Sommigen slagen er gewoonweg niet in om de juiste administratieve wegen te vinden!

De waterramp weekte vele maatschappelijke en – bijgevolg ook – politieke discussies los: Welke personen en/of instanties dragen de grootste verantwoordelijkheid? Hoe moeten de getroffenen geholpen worden? Wat kan en moet gedaan worden om een dergelijke ramp in de toekomst te vermijden? De ramp gebeurde een maand voor de eerste ronde van de Poolse presidentsverkiezingen van  20 juni 2010, aan de vooravond van de verkiezingscampagne dus! Bijgevolg werd dit een van de grote thema’s van de verkiezingsdebatten. Dit menselijke lijden kreeg hierdoor nog een extra wrange en zelfs cynische smaak. Grote woorden, grote beschuldigingen, grote beloftes tot uitdrukking gebracht op gebroken ruggen van menselijke ellende.

De discussie begon al onmiddellijk over het al dan niet officieel erkennen van de overstromingen als een natuurramp. Partij X vond dit een evidentie, partij Y vond dit een brug te ver. De regering (partij Y) beklemtoonde herhaaldelijk haar wil om een totaal bedrag van 2 000 000 000 PLN (500 000 000 EUR) aan noodhulp te reserveren met een maximum van 100 000 PLN (25 000 EUR) per gezin, maar het uitroepen van een natuurramp was niet nodig. Partij X wees erop dat bij het uitroepen van een natuurramp extra steun uit een Europees rampenfonds zou kunnen worden verkregen. Het statuut natuurramp werd uiteindelijk niet verleend. Elke kritische observator doorziet een belangrijke reden: de Poolse grondwet stipuleert dat bij een natuurramp voor bepaalde tijd geen verkiezingen mogen gehouden worden (Poolse grondwet hoofdstuk 12, artikel 228). Dit zou in het nadeel hebben kunnen gespeeld van één van de twee partijen. Als we dit inzicht confronteren met de geografische uitslag van de verkiezingen (zie 1ste bijdrage over waarheid en politiek op deze standaardblog van 6 juli 2010, http://standaard.typepad.com/en_nu_even_elders/2010/07/waarheid-en-politiek-verkiezingen-in-polen-1-inleidende-terreinverkenning.html) dan blijkt wel degelijk dat de getroffen gebieden vooral potentiële kiezers van de oppositie bevatte. Een aantal getroffenen werden door journalisten geïnterviewd en doorgaans was het antwoord dat ze zoveel problemen hadden dat ze zich niet met politiek konden bezighouden. De meeste getroffenen zijn gewoon niet gaan stemmen. Voor velen van hen was stemmen ook formeel problematisch. Velen hebben door de watervloed alle documenten (inclusief identiteitskaart) verloren. Het kost wat tijd om dat alles via de bureaucratische mallemolen te herstellen. Sommigen slaagden er sowieso niet in om op tijd voor de verkiezingen een nieuwe identiteitskaart te bemachtigen. Bijgevolg konden sommigen gewoon niet gaan stemmen omwille van officiële identificatieproblemen.

Ikzelf was getuige van een andere cynisch gekleurde discussie op TVP 1 begin juni. Een vooraanstaand politicus van partij X verklaarde dat zijn partij  4 jaar geleden (toen zij de regeringsmeerderheid had) een plan had opgesteld om met geld uit een Europees fonds tal van waterwerken uit te voeren die waterrampen zouden moeten tegengaan. In 1997 werd Zuid-Polen immers ook geconfronteerd met een vreselijke waterramp, de Poolse regeringen zijn zich bewust van de enorme zwaktes die moeten worden aangepakt. In die discussie vroeg de politicus van partij X zich af waarom partij Y bij de machtsovername na de toenmalige parlementsverkiezingen dat plan niet had uitgevoerd. De politicus van partij Y antwoordde droogweg dat het plan niet goed was voorbereid. Ironie van het lot is dat Polen dreigt een deel van het geld terug te moeten storten aan de EU omdat elk project door de EU gesponsord binnen een bepaalde tijd moet worden gerealiseerd. Zo heeft Polen in het verleden reeds heel wat geld aan de EU moeten terugstorten omdat de bouw van autowegen niet op tijd was afgerond. Met bepaalde werken was (en is) men zelfs nu nog steeds niet begonnen!

De discussies worden nog pikanter wanneer het gaat over de verantwoordelijkheid. Tijdens de tweede ronde van het grote presidentiële verkiezingsdebat op 30 juni 2010 op TVP 1 ging het over een modern pas gebouwd appartementsblok in de Kozanówwijk te Wrocław waarvan een aantal verdiepingen volledig onder water kwamen te staan (http://wroclaw.gazeta.pl/wroclaw/1,35771,7930131,Dlaczego_Kozanow_nie_jest_chroniony_przed_powodzia.html) . Alle inwoners moesten worden geëvacueerd. Het gebouwencomplex is tot nader order onbewoonbaar verklaard. De kandidaat van  partij Y stelde dat de kopers ‘de risico’s kenden en bijgevolg zelf verantwoordelijk zijn voor de gevolgen van hun koop’. Ironischer kan dit volgens mij niet. Ik had namelijk een drietal weken voor het debat een reportage op dezelfde tv-zender gezien waarin het ging over de bouw van het desbetreffende moderne appartementsblok in Wrocław. In 1997 werd Wrocław immers ook volledig door water overspoeld. Twee jaar later kreeg een bouwfirma van de stad Wrocław de toestemming van de stedelijke overheid om op die plaats die in 1997 volledig overstroomd was het moderne bouwcomplex neer te zetten. In de tv-reportage werd een interview getoond uit het jaar 1999 met een stadsbestuurslid. De journalist vroeg de lokale politicus of het geen risico was om net in deze wijk een modern appartement neer te zetten. Antwoord van de politicus: ‘Dergelijke rampen komen slechts 1 keer om de 500 jaar voor’.

Ik blik nog even terug op het grote presidentiële verkiezingsdebat van 30 juni 2010 op TVP 1. Op een bepaald moment stelde de kandidaat van partij Y dat de eigenaars van de appartementswoningen ook zelf verantwoordelijk zijn omdat je bij de aankoop van een eigendom de mogelijkheid hebt om een degelijke verzekering af te sluiten. Deze stelling klinkt heel aannemelijk, maar iemand die de Poolse realiteit kent weet wel beter! Voor de meeste gezinnen is het reeds een huzarenstuk om een eigendom van bescheiden formaat te bemachtigen. De lage lonen in Polen volstaan doorgaans niet. Heel vaak is de aankoop van een eigendom mogelijk door een combinatie van werken in het buitenland, overuren, sparen, sober leven en zware leningen afsluiten. Voor vele gezinnen is er gewoon geen geld meer over om een aanvullende dure verzekering af te sluiten. Men staat gewoon niet stil bij het feit dat de woning misschien wel eens zou verloren kunnen gaan door een overstroming.

Ik schrijf dit artikel omdat ik met machteloze woede toekijk op mensen die voor de rest van hun leven in de ellende zullen moeten leven door een falend systeem. Het laatste causale gedeelte van mijn vorige zin is – ik geef het toe – een persoonlijke conclusie, maar het eerste deel van de vorige zin is een feit. In een tv-reportage over de waterramp van 1997 – want er werd natuurlijk een vergelijking gemaakt – werden een aantal getroffenen geïnterviewd. Na 13 jaar leven velen nog steeds in barakken. Die barakken werden op de televisie getoond, ik vind het schrijnend. Ik durf te stellen dat het gaat om een falend systeem omdat men zich reeds lang bewust is van de problemen maar de daadwerkelijke aanpak steeds is blijven uitstellen. Nochtans is het mogelijk om de strijd tegen het water te winnen. Nederland heeft een vreselijke waterramp gehad in 1953, maar de Nederlandse regering heeft onmiddellijk de daad bij het woord gevoegd door met de deltawerken van start te gaan met een verbluffend succesvol resultaat tot gevolg. Bovendien is reeds lang Europees geld in Polen beschikbaar voor waterwerken, een deel van dat geld dreigt verloren te gaan door een te lang uitgestelde uitvoering. Er bestaan Poolse plannen om de strijd tegen het water te voeren, maar deze blijven vaak liggen. Daarbovenop lijkt het mij de evidentie zelve dat bevoegde politici moeten uitmaken welke gebieden veilig zijn voor nieuwbouwprojecten en welke niet. Gezagsdragers beschikken over wetenschappelijke studiecomités, politici hebben de plicht om de burger te beschermen door bv. geen bouwvergunningen te verlenen in risicogebieden. Het is maar al te gemakkelijk om de verantwoordelijkheid in de schoenen van de – vaak nietsvermoedende – burger te schuiven om op die manier eigen politieke carrières veilig te stellen.

Er mag niet gesteld worden dat de getroffenen totaal aan hun lot werden overgelaten. Ik heb reeds vermeld dat de overheid een rampenfonds van 2 000 000 000 PLN heeft opzij gezet. Helaas is de maximumcheque van 100 000 PLN voor velen verre van voldoende en slaagt niet iedereen erin om de weg in de administratie te vinden. Daarnaast werden tal van caritatieve acties op touw gezet: concerten, inzamelacties, verkoop van allerlei prullaria, ... In alle kerken werden een aantal collectes gehouden, de meeste kloosters (er zijn er nog veel in Polen!) hebben ook diverse intitiatieven ondernomen. Ik minimaliseer deze acties niet, onmiddellijke noodhulp en psychologische bijstand zijn zeker belangrijk. Maar helaas brengen deze acties geen structurele meerwaarde op. Voor de structurele meerwaarde zijn de politici integraal verantwoordelijk.


 

Reacties

De reacties op dit bericht zijn afgesloten.


In samenwerking met


Schrijf mee

Woont u in het buitenland? Wil u ook meeschrijven aan En Nu Even Elders? Stuur een e-mail naar weblog@standaard.be



Zoeken op deze blog