‘De omgekeerde migratie’: Ode aan de Pioniers (gastbijdrage - slot)

  • Gepost op zondag 14 februari 2010 om 09:25
  • door Hans Brems
  • in Griekenland

De omgekeerde migratie’: ode aan de pioniers

Door Dina Kalogrias

Toen Hans zijn voorstel voor een gastbijdrage op zijn blog over de ‘omgekeerde migratie’ lanceerde, werd ik niet alleen heen en weer geslingerd tussen een zekere persoonlijke weerstand en de overtuiging dat dit best wel een interessante invalshoek zou kunnen zijn, maar kreeg ik tegelijk een déjà-vu.


In de eerste plaats gingen mijn gedachten uit naar wijlen mijn ouders. Eerlijkheid, oprechtheid, rechtvaardigheid, trouw, hulpvaardigheid, respect, steeds opkomen voor de zwakkeren in de maatschappij, … hun hele leven stond in het teken van deze waarden, niet alleen in woorden maar ook en vooral in daden.

Mijn moeder, die haar man volgde naar een vreemd land, ver weg van haar dierbaren. Haar hele leven ten dienste van haar man en kinderen. De beschermengel van haar kinderen, haar kleinkinderen behoedend tegen alle onheil door haar diep Grieks-orthodox geloof. De stille kracht, àltijd aanwezig, die borg stond voor nestwarmte, rust, eerlijkheid, geborgenheid, samenhorigheid, gelijkheid. Al wat ze deed is van ons houden.

Mijn vader, de eens zo levendige, koppige, avontuurlijke man, de tong op het hart, meermaals door het oog van de naald gekropen..., die de laatste jaren van zijn leven dag en nacht aan de zuurstofmachine gekluisterd lag, met een lichaam dat ‘op’ was, wegkwijnend als een gewond vogeltje, weggerukt uit zijn natuurlijke biotoop: buiten was binnen; gevangen in de natuur van toen, met een raamlijst van nu er rond. De herinneringen uit zijn rijk verleden vormden het enige zijden draadje dat hem nog aan het leven bond. Of zoals een dorpsgenoot onlangs op zijn begrafenis zei: de laatste der Mohikanen.

Zij staan symbool voor een generatie Grieken die geschiedenis hebben geschreven. Een stukje geschiedenis waar op een dag zomaar een streep onder getrokken wordt; een stuk geschiedenis waarvan het tastbaar bewijs op een dag abrupt eindigt, terwijl de wereld lustig verder draait, alsof er nooit iets gebeurd is.



Gaandeweg werd ik gekatapulteerd in flash-backs: ik hoorde mijn vader gepassioneerd vertellen; ik zag mijn zoon zijn oogjes verwonderd glinsteren toen zijn papoe de tranen in de ogen sprongen bij het vertellen van bepaalde passages uit zijn leven (urenlang tussen tientallen lijken onbeweeglijk stil blijven liggen, uit vrees voor je eigen leven... Met Pasen, wanneer er voor één keer vlees op tafel komt en iedereen feest, als dertienjarige wees afhankelijk zijn van het blokje feta en een stukje vlees dat andere herders je schenken... ’s Zomers schoenen naaien van varkenshuid en ’s winters, als de regen,

sneeuw en wind toeslaat, dat zelfgemaakt schoeisel vochtig en nat zien worden en voelen wegrotten, waardoor het eelt op je voeten na een tijd zo dik wordt, dat je tegen alle stenen en distels bent bestand... Wat doet dat met een mens? Dat heb ik me meer dan eens afgevraagd.)

Ik zag de oude, vergeelde foto’s van Griekse families voor de Grieks-Orthodoxe kerk van Zwartberg.


Kerk


Ik zag de barakken van Texas en de mannen en vrouwen met hun kleine kinderen.


Tn Familie

Ik rook de zwarte geur van de mijnwerkers die naar boven kwamen.

Mijn

Ik hoorde de Griekse muziek die door de luidsprekers schalde in een aftandse zaal. Ik zag opnieuw de

discrepantie tussen mijn oudste broer en zus, die een totaal andere strijd hebben moeten leveren enerzijds en mezelf, als jongste van het gezin anderzijds. Ik zag de Griekse mannen met hun pijp in het kafenion in Hoevenzavel.


Mannen

Ik zag de rijke Griekse gemeenschap in de nachtmis op Stille Zaterdag.

Ik hoorde de vele verhalen, van kommer en kwel, van lief en leed, van vreugde en pijn, van blijdschap, van samenhorigheid, van heimwee, van weemoed, van geluk…


Kafe

Het gemak waarmee Grieken zich overgeven aan emotionele en irrationele impulsen is een karaktertrek die paradoxaal genoeg vaak wordt verzacht door een sterk pragmatische instelling.” Een fragment uit “Heimwee naar Griekenland” van Katherine Kizilos, want ook al zijn wij, Grieken, zo pragmatisch om in te zien dat er een beroerde keerzijde is aan de hedendaagse Griekse medaille, toch blijft de ‘zoektocht naar mijn roots’ een boeiende, immer voort-durende ontdekkingsreis.


Fiets

En elke reis is puur genieten, toch?

Want uiteindelijk zijn dat de geneugten des levens: op een vroege zomerochtend als zelfs de Grieken nog slapen en de zon als een rode bal boven de Griekse zee uit begint te stijgen héél alleen –één met de natuur- een duik nemen in het koude water, een Grieks ontbijt op het terras met je tenen in het zandstrand, een stevige wandeling in het eeuwenoud cultuurland, in bewondering staan voor de Griekse oudheid, deelnemen aan het levendige Griekse leven, een hartverkwikkende babbel met een oude Griek in het enige kafenion van een godvergeten bergdorp, om dan ’s avonds bij een flesje Retsina terug te blikken op het heerlijk Grieks maal waar je je vingers van aflikt, in het besef dat dít alles het leven de moeite waard maakt.



Dit is en was niet louter een ‘persoonlijk verhaal’; dit is een hommage aan de pioniers die zonder vrees, met levensmoed, hoop en houweel een bladzijde in de Belgisch-Griekse geschiedenisboeken hebben gebeiteld: http://www.youtube.com/watch?v=WR4yUPyhNd0.

Ik hoop dat de fourth, fifth, sixth… culture kids met veel be- en verwondering zullen luisteren en opkijken naar de waargebeurde relazen van hun Griekse (over)grootouders en hun wortels blijvend zullen bevestigen in hun Griekse voedingsbodem, zodat deze bladzijde niet tot een voetnoot in de Belgische en Griekse geschiedenis verwordt.



Dina Kalogrias



Met dank aan Hans Brems, voor zijn bemoediging, suggesties en (Griekse?) gastvrijheid!

Tevens mijn erkentelijkheid voor de leuke, leerrijke en hartverwarmende reacties!

Roosje Kalogrias






 

Reacties

 Norbert zei op 14 februari 2010 om 10:20

Bedankt voor deze mooie hommage Roosje. Ik heb er ook mijn vingers van afgelikt maar niet zo letterlijk als in jouw verhaal. (Ik zie het zo gebeuren, het aflikken van de vingers na de Griekse maaltijd.) Het is ook een mooi verhaal over hoe een familie gelijktijdig haar identiteit kan behouden en toch geïntegreerd geraken in de nieuwe leefwereld.

 Jenny zei op 14 februari 2010 om 10:24

In welk jaar zijn je ouders naar Belgie getrokken?
In de naoorloogse jaren was het meer de scheepvaart die een uitweg was .Ook niet gemakkelijk maar het waren ook allemaal jonge mannen die geld naar huis stuurden want aan boord hadden ze geen persoonlijke onkosten. Dus konden de ouders gesteund worden, de zussen uitgehuwelijkt, enz. Ofwel zoals de herder die nog nooit de zee gezien had en ingescheept was om schapen te kunnen kopen. Hij wou er 100 hebben en elke pree rekende hij om in schapen ,deed nergens een cent op en zogauw hij er 100 had , is hij ontscheept.

hans zei op 14 februari 2010 om 13:03

die 'omgekeerde migratie' heeft op zijn beurt ook weer tot andere migraties geleid; zo ken ik hier een iets ouder koppel waarvan de Griekse man leraar was in de Griekse scholen in het Limburgse (Winterslag, Zwartberg, ...) en vervolgens zijn Limburgse vrouw mee naar Griekenland nam.... ook heel wat boeiende verhalen, trouwens. Die man leefde in Limburg op een kamertje zonder verwarming om zijn spaarcenten naar zijn zus te kunnen sturen; die mannen mochten niet trouwen vooraleer hun zus 'van 't straat was'.

 Joke zei op 15 februari 2010 om 09:28

Roosje, fragmenten uit deze bijdrage doen me denken aan wat ik in Melbourne en Adelaide in het ‘Museum of Migration’ gezien heb. Zeer rijk gedocumenteerde getuigenissen over/van mensen, onder wie zeer veel Grieken, die hun heil in het buitenland gingen zoeken. Het heeft een diepe indruk op me gemaakt en ik moest toen al aan jou denken omdat je me enkele weken ervoor verteld had dat het niet veel gescheeld heeft of je woonde nu in het verre Melbourne.
Het begin van jouw laatste bijdrage brengt me terug naar daar. In Adelaide nam ik een foto van een standbeeld dat de naam ‘The Immigrants’ had gekregen. Het stelt een gezinnetje voor: de man (met slechts één koffer in zijn hand) kijkt naar links, wat ik interpreteer als ‘vooruit kijken naar de toekomst’, zijn vrouw kijkt de andere richting uit, alsof ze omkijkt naar het verleden en haar vertrouwde omgeving. Hun zoontje blijft veilig in de buurt van zijn mama. Onder het beeld staan 4 woorden gebeiteld : COURAGE-PRIDE-DREAMS-ACHIEVEMENTS.

 phyllis zei op 15 februari 2010 om 09:33

@Roosje en @Hans, zouden jullie dit niet in miniboekvorm kunnen uitgeven, zowel in het Grieks als Nederlands. Het zou een mooie herinnering zijn maar ook een leerrijk gegeven voor de komende generatie. Het was zeker ook de innige, diepe, echte liefde en respect voor elkaar dat deze familie heeft rechtgehouden... ik kijk uit naar vervolg
ευχαριστώ πάρα πολύ για την ιστορία αυτή Ροδάκη,φιλικία

 Roosje zei op 15 februari 2010 om 11:23

Waw @Joke, dat treft me, zowel de foto die je me doorgestuurd hebt als jouw interpretatie van het beeld. Een beeld zegt soms zoveel meer...
Het feit dat we niet in Australië wonen heeft te maken met de scheepvaart @Jenny; mijn ouders stonden namelijk vertrekkensklaar om naar Australië uit te varen, toen bleek dat mijn moeder niet op de boot mocht omdat ze zeven maanden zwanger was. Ze zijn dus noodgedwongen moeten terugkeren, waarna de propaganda voor de mijnen in België opstartte. Dat ging per trein in die jaren (‘55 – ’57).
Goh @Phyllis, ik heb er wel eens aan gedacht om het levensverhaal van mijn vader in boekvorm te gieten; veel boeiender en aangrijpender dan het verhaal van de tweede generatie! Maar dat is een titanenwerk; niet zo evident hoor, maar misschien doe ik het ooit wel eens... Ik kan je alvast zeggen dat er op 10 maart een boek en een video van Maria Dermitzaki uitkomt, met ‘een fascinerende verzameling van beklijvende levensverhalen, unieke getuigenissen, krachtige foto’s en persoonlijke souvenirs van drie generaties Limburgers met Griekse roots’. Ik houd je zeker op de hoogte; meer info volgt.

hans zei op 15 februari 2010 om 13:18

ik heb aan al die verhalen in elk geval een aantal nieuwe interesses overgehouden: de Griekse migratie en alle 'avonturen' die daaruit voortkwamen, maar ook bv de Griekse zeevaartavonturiers, de commerciele koppen, zoals lezers Jenny verhaalde. Zaterdag was ik op een feestje waar er een man van chios was die ze 'George Burundi' noemden; hij was grootgebracht in Burundi en Congo. Zijn grootouders waren in de jaren 40 naar Turkije gevlucht voor de oorlog, daarna naar het Midden-Oosten en vandaar naar Egypte en verder zuidwaarts naar Belgisch Congo. Daar begonnen ze commercieel te vissen (met netten ipv speren) en zetten zo een business op...

Bertinos zei op 15 februari 2010 om 14:27

@Hans: in Lubumbashi en Kolwezi waren er vroeger grote Griekse gemeenschappen. Ik dacht dat dat vooral handelaars waren, maar wie weet waren er wel meer als "George Burundi".
@Roosje: de zwarte ellende als gevolg van de Griekse burgeroorlog is in België quasi onbekend, laat staan van de gedwongen "bevolkingsuitwisseling" tussen Turkije en Griekenland. Mijn haren gaan nog steeds van recht staan van verhalen uit die tijd. Maar ja, de ellende van "arm Vlaanderen" en beide WO zijn we hier ook vergeten...

 Jenny zei op 15 februari 2010 om 17:27

M'n ganse schoonfamilie kwam uit Smrni en de jongeren zijn hier gehuwd maar ook exclusief met meisje uit de 'patrida ' zoals ze Turkije noemden . Ze hadden in het geheel geen gevoel van afkeer voor Turken , in tegendeel zelfs maar zijn in allerijl moeten gaan vluchten en mekaar kwijt geraakt.Sommigen landden in Mytiline, anderen in Piraeus of Kavalla en het was de zus van m'n schoonvader die in Volos beland is met haar verloofde . De Grieken uit Klein Azie waren hier niet erg welkom en ze reisden het land af op zoek naar familieleden met een lijst op zak van anderen die ook hun verblijfplaats wilden bekend maken . Op die wijze is de ganse familie hier beland want tante riep hen bijeen .In Odemission waren ze welstellend maar zijn blut in GR aangekomen . Oma had wel de edelstenen uit haar juwelen geprutst en die ingeslikt .Schoonpapa en z'n broer zijn mekaar in Piraeus tegengekomen en zijn daar beginnen loukoumades (smoutebollen) te maken want dat kenden ze hier niet .

 Jenny zei op 15 februari 2010 om 17:45

Na een week hadden ze 5 loopjongens die loukoumades aan huis gingen afleveren .In Volos is schoonpapa beginnen kaas te maken , en snoepjes vanuit de 'patrida 'en was befaamd voor de kwaliteit.
Dat was ook een generatie die zowat alles meegemaakt heeft :vlucht,penniless ergens afgezet worden, oorlogen , enz.
Moedige lieden .
Een oom is door de Duitsers gedeporteerd geworden om saussissen te maken in Munchen . Na de oorlog is hij begonnen met een handel van tweedehands auto's in Duitsland .
Een nicht is in Congo beland en is terug gekomen met karrevrachten olifantentanden en beeldjes . Inventief waren ze wel.
En onze feestmaaltijden hebben nog altijd een vleugje turks want ze hebben hun keukenbereidingen niet opgegeven .

Hans Brems zei op 15 februari 2010 om 18:14

Ha Jenny, dat zijn interessante verhalen! Ruik ik daar een nieuwe gastbijdrage? groeten / hans

 Nitsa zei op 15 februari 2010 om 20:04

Een erg aangrijpend boek over de geschiedenis van de 'kleine' Griekse én Turkse man & vrouw voor en tijdens de 'grote catastrofe'(Μεγάλη καταστροφή) , vind ik 'Requiem voor Klein-Azië'('ματωμένα χώματα'= 'bebloede aarde') geschreven door Dido Sotiríou en in het Nederlands vertaald door Andriëtte Stathi-Schoorel, gebaseerd op waargebeurde verhalen (met de niet te onderschatte dubbele rol van de westerse `grote mogendheden' in het hele gebeuren).
Gewoonweg beklijvend...

 Roosje zei op 15 februari 2010 om 20:42

Inderdaad @Bertinos, de ‘verhalen’ zijn onuitputtelijk, maar hoeveel mensen lezen ze nog? Toch slagen mensen erin een beklijvend boek erover te schrijven, zoals dat wat mijn zus hierboven vermeld. Vandaar dat “De as van mijn moeder” ‘slechts’ in mijn top drie staat; op één en twee staan de boeken van Nicolas Gage (“Eleni” en “Eleni’s kinderen”). Een must voor elke echte Filhelleen, evenals mijn (en @Peters ;-)) stokpaardje “Vogels zonder Vleugels” van Louis De Bernières (http://www.hotel-boekenlust.nl/bibliotheek/629-Louis-de-Bernières-Vogels-zonder-vleugels.html ). Op “ta grammata” (http://tagrammata.nl/ ) vind je nog zoveel meer Griekse literatuur en boekbesprekingen.

Als je interesse voor de Griekse zeevaarders is opgewekt @Hans, moet je zeker “Het Bourlotas fortuin” van Nicolas Gage eens lezen (als je dat al niet gedaan had).

 Nitsa zei op 15 februari 2010 om 23:42

En zo komen we dan uiteindelijk toch uit op het absoluut belang van ‘taal’, Roosje, én het begincitaat van je gastbijdrage op deze blog:
“TIJD IN WOORDEN
Schrijven is het voorbijgaan stopzetten
een enkel woord zegt niets
maar een verhaal vertelt wat de tijd gedaan heeft.”
(Willem Bosma)
En het lezen van verhalen die raken en beschouwingen die uitnodigen om na te denken, maakt een mens rijker; zéker als ze goedgeschreven zijn! Zo heb ik ook je artikels op deze blog ervaren, Roosje! Daarom: a kiss from your (big) sis ;-)

 Marjan zei op 16 februari 2010 om 09:32

Roosje, ik heb met veel plezier je boeiende schrijfsels gelezen, echt mooie verhalen!

Peter  zei op 16 februari 2010 om 23:05

Zelden is de aansporing "Wie schrijft die blijft" zo treffend, warm, humaan, fijngevoelig en boeiend verwoord als in jouw bijdragenreeks, Roosje/Dina.
Je hebt wis en waarachtig een echt literair monumentje opgericht voor die 'Pioniers', en ook heel wat andere emi/immigratieherinneringen en -emoties doen (her)ontdekken bij andere trouwe lezers.
Inderdaad hebben je beschouwingen het 'voorbijgaan' van al die vorige generatie(s) voorgoed stopgezet bij wie je heeft mogen lezen: Z.

Op jouw unieke manier is die ode aan de (voor)ouderliefde ook een ontroerende, intieme én onvergetelijke getuigenis die gerust haar plaatsje verdient op voorlees-sessies van 'Saint Amour', net ook wegens dat vleugje 'Chagrin' dat je woorden de diepgang geeft die -van bij de start van je gastcolumn- het strikt persoonlijke overstijgt.

Dus nogmaals, ook dank aan mentor @Hans.

 Roosje zei op 17 februari 2010 om 23:17

Dank je wel! Leuk dit te horen/lezen, zeker als dat uit onverwachte (bureau;-))hoek komt @Marjan :-) en zeker als dat van een gevleugeld schrijver als jij komt, @Peter, wiens zinnen ik soms drie keer moet lezen eer dat ze goed tot me doordringen (-; had ik jouw schrijftalent maar!). En al kan een vergelijking met Saint Amour er wel mee door wat de impliciete thematiek betreft (wie was die jonge vader-dichter alweer, die er enkele jaren geleden zijn pasgeborene mee op het podium nam?; zijn naam ontglipt me), qua schrijfniveau, echter, is de vergelijking met Chagrin D’Amour wel er óver hé! Maar kom, het is een taalvirtuoos toegestaan om er een schepje bovenop te doen; ik neem het dan ook met een pragmatisch korreltje zout, zoals het een echte Griekse betaamt ;-) Ook al ben ik er zeker van dat niet iedereen jouw mening deelt en ook al wilde ik inderdaad het sentimenteel-persoonlijke overstijgen, toch geef je door te kiezen voor het persoonlijk-anekdotisch schrijven hoe dan ook een beetje van jezelf aan die grote, onbekende online-wereld bloot; daarom doet het goed om feedback te krijgen. Dus ook van mijnentwege nogmaals @iedereen die (op de blog of via mail) liet weten dat deze vergankelijke bladzijde in deze virtuele vluchtigheid niet zomaar kortweg wordt omgeslagen: bedankt!, het is fijn dat te horen.

  zei op 18 februari 2010 om 12:45

Een prachtige blog... Voor iedereen die ook maar een beetje van Griekenland houdt, eentje om een traan bij weg te pinken. Prachtig geschreven... Het doet me verlangen naar Griekenland! groetjes

karin wens  zei op 18 februari 2010 om 13:43

kwam via oral history op je blog terecht.Ontroerend mooi, Roosje. Het verhaal van 'gewone'(migranten e.a.) mensen is ongewoon interessant en verdient het om opgeschreven te worden. Je hebt er een fan bij.

Hans Brems zei op 18 februari 2010 om 14:06

Roosje, ook van mij uiteraard nog een gemeende dankjewel voor het
aanvaarden van de gastbijdrage en de boeiende verhalen!

Terwijl Roosje de laatste hand legde aan haar succesvolle gastbijdragen
op deze blog, is De Standaard Online overgeschakeld op een nieuw
blogplatform voor En Nu Even Elders.  Ik vrees dat alle blogs op het
huidige platform niet meer toegankelijk zullen zijn.

Voorlopig is het nog even zoeken, maar ik vermoed dat de link vanop De
Standaard On-Line wel dezelfde zal blijven...

 Helga zei op 19 februari 2010 om 19:39

Blijven schrijven, Roosje (Dina)! Volgens mij ben je nog lang niet uitgepraat.

Aangenaam warm, verrassend en tegelijk herkenbaar, misschien zelfs heilzaam voor de lezer. En voor jou?

De reacties op dit bericht zijn afgesloten.


In samenwerking met


Schrijf mee

Woont u in het buitenland? Wil u ook meeschrijven aan En Nu Even Elders? Stuur een e-mail naar weblog@standaard.be



Zoeken op deze blog