Brazilië grootmacht van de 21ste eeuw?

Columnist Michael Skapinker van de Financial Times schreef een evenwichtig stukje over Brazilië nadat hij het land onlangs bezocht. Hij trok ernaar toe met enkele voorafbepaalde indrukken: Brazilië doorstond de recente economische crisis en kwam er sterk uit. Brazilië heeft net enorme olievoorraden ontdekt. Brazilië is het gastland voor twee belangrijke sportevenementen, de Wereldcup in 2014 en de Olympische Spelen in 2016. Brazilië deed het erg goed op de beurzen. Brazilië beschikt over rijke natuurlijke bronnen, leeft in vrede met zijn buurlanden en kampt niet met grote sociale onlusten in eigen land. Anderzijds vallen de moordcijfers van Brazilië wel binnen de normen van de Verenigde Naties die terugslaan op een bescheiden burgeroorlog. Dit laatste staat ook te lezen in het boek "A Death in Brazil" van Peter Robb (uit 2004). Michael Skapinker werd gespaard van het geweld tijdens zijn aanwezigheid. Maar enkele dagen na zijn vertrek brak de hel weer uit in de veelgeplaagde stad Rio de Janeiro. Tot op vandaag (sinds vorige zaterdag) werden er al 29 doden geteld waaronder drie politiemannen die omkwamen nadat een helikopter werd neergeschoten door drugshandelaars. Minstens 8 bussen werden in brand gestoken (busmaatschappij Rio Ônibus schat de schade op R$ 2,5 miljoen).

Skapinker verwerkte dit alles in zijn bijdrage en zegt erbij dat de Brazilianen niet ontkennen dat hun land hoge misdaadcijfers kent. Hij voegt eraan toe dat de Braziliaanse spoorwegen, gewone wegen en luchthavens nog veel moeten verbeteren, en dat de kloof tussen arm en rijk nog steeds enorm is. Toch bevestigt hij bovenstaande positieve elementen en eindigt zijn verhaal met een zinnetje uit het boek van Peter Robb: Rio de Janeiro is enorm en prachtig, maar ook schrikwekkend. São Paulo is nog groter, niet prachtig maar heeft wel meer met Jacaranda bomen afgelijnde lanen dan je zou verwachten. Skapinker is er van overtuigd dat Brazilië een grote rol zal spelen in de 21ste eeuw.

Rio de Janeiro

Ondertussen heeft president Lula zijn steun toegezegd aan de regering van Rio de Janeiro. Gouverneur Cabral kondigde aan dat de politie een tweede gepantserde helikopter zal krijgen en zei dat hij de harde aanpak tegen de criminelen zal voortzetten. Die aanpak staat in schril contrast met de pacificatie in enkele favela's die duidelijk vruchten begint af te werpen en ervoor zorgde dat de drugshandelaars moesten uitwijken. Die misdadigers voelen zich steeds meer in het nauw gedreven; vandaar dat de strijd om territorium steeds heviger wordt, aldus José Mariano Beltrame (secretaris van de openbare veiligheid van Rio de Janeiro). Dat zal wel kloppen, maar de toerist of de sportliefhebber die reikhalzend uitkijkt naar zijn eerste bezoek aan de cidade maravilhosa voelt zich niet echt op zijn gemak met dergelijke nieuwsberichten. Voor het overige is het bepaald leuk om in Rio te wonen, zeker als je gespaard blijft van dergelijke toestanden. Skapinker schrijft daar het volgende over: "Mensen die in een (gast)land leven met hoge misdaadcijfers zeggen vaak drie dingen: dat ze nog nooit overvallen werden terwijl hen dat hen elders wel al eens overkwam, dat je gewoon dezelfde voorzorgsmaatregelen moet nemen die je elders ook neemt, en tenslotte dat de misdaad beperkt blijft tot bepaalde gebieden (zoals favela's) en dat bandieten het meestal op elkaar gemunt hebben. Het eerste is belachelijk. Natuurlijk worden er ook mensen overvallen in New York of in Londen, maar wel minder frequent. Ten tweede: thuis weet je welke buren je moet mijden of wie de herrieschoppers kunnen zijn, als buitenlander in Brazilië niet. De derde bewering kan kloppen voor bepaalde landen, maar niet voor Brazilië waar het geweld ook buiten de favela's plaats vindt en waar de meer welgestelden voortdurend op hun hoede moeten zijn". Na vele jaren in Rio te hebben doorgebracht, gespaard van geweld, kan ik Skapinker gelijk geven. De neiging om een en ander te verbloemen dook regelmatig op. Wanneer me gevraagd werd hoe het is om te leven in Rio, gaf ik wel eens glimlachend het (ironische) antwoord: emotioneel. Wie in het echt kennis maakt met dat brute geweld komt er echter geschokt uit. Op zijn minst. Anderzijds is Brazilië veel groter dan Rio de Janeiro. Je moet die stad (net als Venetië) gezien hebben. Elders in Brazilië is echter nog veel meer fraais te zien, en dat is geen verbloeming van de werkelijkheid, integendeel.

• Permalink