'Shoganai' (しょうがない) betekent zoiets als: 'er is niets aan te doen'. Het is een zeer fatalistische uitdrukking. 'C'est la vie', 'zo is het nu eenmaal'. Het is een uitdrukking die in Japan heel vaak gebruikt wordt. Bovendien is het een beetje nonchalant omdat je het bijna al schouderophalend kunt zeggen. Dat de defensieminister, Fumio Kyuma, verkozen als parlementslid in het kiesdistrict Nagasaki, dit weekend de uitdrukking gebruikt heeft om de verschrikkingen van de atoomaanvallen op Hiroshima en Nagasaki weg te wuiven, is op algemene verbijstering onthaald.
Niet alleen de overlevenden en de nabestaanden van de meer dan 300.000 atoomslachtoffers zijn woedend, maar heel Japan staat op stelten. Zaterdag beweerde de minister dat hij verkeerd begrepen was. Zondag heeft hij zich verontschuldigd. Maandag heeft premier Abe de storm proberen te luwen door zijn minister openlijk te berispen. Maar het protest bleef luider groeien. Vandaag, dinsdag, heeft Kyuma ontslag genomen. "Te laat", zegt de bevolking. Met minder dan een maand te gaan voor de senaatsverkiezingen, zit de vrees er diep in bij de regeringspartij LDP - al 50 jaar bijna ononderbroken aan de macht - dat de bevolking voor een keer zelf geen 'shoganai-fatalistische' houding gaat aannemen tegenover de door schandalen geplaagde politieke machthebbers.
PS: toch even aan toevoegen dat de uitspraken van de defensieminister gewoon mainstream zijn in de Verenigde Staten. Fumio Kyuma heeft in feite beweerd dat de atoombommen bedoeld waren om de oorlog sneller te beëindigen en om de Russen uit Japan te houden. Immers, zelfs na de formele overgave van Japan op 15 augustus 1945 heeft Rusland nog tot begin september territorium (de Koerilen) afgepakt van Japan. Zonder de atoombommen, is het aannemelijk dat de Russen Hokkaido zouden bezet hebben. Een ijzeren gordijn in Japan, het behoorde bijna tot de mogelijkheden (een goed boek over de problematiek: Racing The Enemy. Stalin, Truman, and the Surrender of Japan van Tsuyoshi Hasegawa).
Het gebruik van de atoombommen rationaliseren is in Japan een taboe-onderwerp. Maar vooral ook de wijze waarop de minister het onder woorden heeft gebracht, heeft kwaad bloed gezegd. 'Shoganai' was in deze context schokkend voor het publiek. Dat ene woord was de druppel die de emmer deed overlopen.
Archief
Categorieën
Recente berichten
In samenwerking met
Schrijf mee
Woont u in het buitenland? Wil u ook meeschrijven aan En Nu Even Elders? Stuur een e-mail naar weblog@standaard.beBlogs De Standaard
Zoeken op deze blog
Laatste berichten
Wie is wie?
Categorieën
Reacties
Bart B. Van Bockstaele zei op 4 juli 2007 om 17:33
Onder de issei 「一世」en de nisei「二世」 in Toronto is "shikataganai" 「しかたがない」 gebruikelijk.
flupke zei op 5 juli 2007 om 00:02
Neem me niet kwalijk dat ik afdwaal van het blogonderwerp, Bart en Vincent san.
Als ik het goed heb betekend 'kei koku' kloof als in canyon. Als ik wil betonen dat Samaria de 'Kloof der kloven' is, kan ik dan 'Samaria, tai kei koku, shoganai' zeggen?
vincent zei op 6 juli 2007 om 03:36
@Bart. Ja, ik begrijp dat de issei, nissei dit niet zeggen omdat ze waarschijnlijk de taal ‘mooier’ gebruiken, dat hun taalgebruik ‘meer puur’ is dan wat je tegenwoordig hoort in Japan. ‘Shoganai’ is familiair taalgebruik. ‘Shikataganai’ betekent inderdaad identiek hetzelfde maar is beleefder, respectvoller. ‘Shoganai’ in de context van de atoombommen, en uit de mond van een minister dan nog wel, is totaal ongepast. ‘Shoganai’ zeg je bijvoorbeeld tegen een jongetje die van zijn fiets is gevallen: ‘shoganai, dat gebeurt nu eenmaal, het is niet erg’. Had Kyuma ‘shikatagana’ gebruikt, dan had dat heel zeker minder woede veroorzaakt en had hij waarschijnlijk geen ontslag moeten nemen.
@ Fulke: Sorry, Ik versta het niet helemaal. Bart, kun jij Fulpe helpen
Bart B. Van Bockstaele zei op 6 juli 2007 om 14:11
Flupke, het hangt er vanaf.
Als ik goed kan gissen, dan bedoel je dit:
サマリア、大渓谷、しょうがない。
サマリア(Samaria)、大渓谷(taikeikoku - grote kloof, grote ravijn)、しょうがない(shouganai - er is niets aan te doen)。
Het lijkt me niet iets dat een Japanner zou zeggen. Het zou in dat geval hooguit zoiets kunnen zijn als een soort jammerklacht (zucht) van de ene Japanner tegen de andere, uit een soort van jaloezie.
Ik beeld me in dat ze met z'n tweetjes in Japan naar een kloof staan te kijken, en dat de ene zou zeggen: "Dit is de grootste kloof ter wereld" en dat de andere dan zou antwoorden: "Jamaar, die van Samaria is nog veel groter, niets aan te doen".
Al bij al voelt het heel on-Japans aan. Ik kan me natuurlijk vergissen.
Groetjes vanuit 070706-0809EDT 18C Toronto
flupke zei op 7 juli 2007 om 02:27
Bedankt voor jullie bereidwillige hulpvaardigheid alvast.
Ik heb geen ambities om Japans te leren, maar ik gids eens per jaar een groepje japanners door de Samariakloof. Zij hebben een japanse gids bij die vrij goed engels spreekt en een nieuwzeelander die japans met een engels aksent spreekt. Dan hebben ze ook mij nog voor de Samariakloof. Als ik met hun gidsen praat zeg ik altijd san na hun naam, wat de eerste keer dat de klanten het horen altijd een gemompel in de bus teweegbrengt. Het woord keikoku heb ik van hun gids geleerd. Tai ken ik van taifun en taipan, Taiwan en Taipei zullen ook wel iets groots betekenen neem ik aan. Ik vroeg dus of je tai en keikoku kunt samenvoegen, wat blijkbaar kan volgens Bart san.
'niets aan te doen' kan ook als 'zo is het', 'that's it', 'dat staat vast', 'onweerlegbaar', 'buiten kijf', 'vast en zeker', 'zonder weerga', 'and so be it' enz. geinterpreteerd worden. Zijn al die termen te vertalen met shoganai? Of zijn er meer schakeringen? (Wat ik vrees)
Wat is het verschil tussen sho en tai? Beide duiden ze iets groots, sterk, machtig.
Bij sho en tai, gebruik je dan ook sama ipv san?
Is bv "Shikataganai, Samaria taikeikoku!" een betere versie dan "Samaria taikeikoku shoganai!"
Bart B. Van Bockstaele zei op 18 juli 2007 om 08:55
Eerst en vooral een rechtzetting, Flupke. We hebben je in het ootje genomen... niet... wel... niet...
Dit is één van de moeilijkheden van het Japans.
しょうがない (shouganai) is correct, maar het is een verkorting van しようがない 「仕様が無い」 (shiyouganai).
仕 = shi = ambtenaar
様 = you = remedie
が = ga (uitgesproken als nga) = (grammaticaal partikel)
無い = nai = niet
Je zou het dus min of meer zeer vrij en letterlijk kunnen vertalen als "er is geen ambtenaarlijke remedie tegen", met andere woorden: er is niets aan te doen.
Meer traditioneel vertaald staat 仕様 (shiyou) voor manier, methode.
De grootste moeilijkheid bij Japans is dat het een taal is die niets gemeen heeft met de Indo-Europese talen en dat de Japanse cultuur en denkwereld bijna op alle punten verschilt van de onze. Velen denken dat dit hen uniek maakt. Ik denk het niet. Afgezien van enkele relatief onbelangrijke verschillen, vooral van esthetische aard, zijn ze volkomen identiek aan ons. Hun doelstellingen en dromen zijn net dezelfde. Alleen de rituelen errond zijn anders, maar doordat die verschillen zo groot zijn, kan de kloof soms onoverbrugbaar lijken.
Het soort veronderstellingen dat je maakt, is ingegeven door je ervaring met Europese talen en culturen. Ik ben ook in die val getrapt. Nog altijd, trouwens. Het is een reflex waar je nooit van af geraakt.
Toen ik nog op school was, werd er hartelijk gelachen met "die onnozele Japannertjes" met hun idiote bewegingen die zo dom waren dat ze onze taal niet konden uitspreken. Ik heb bijgeleerd. Vanuit Japans oogpunt gedragen wij ons even belachelijk en onze veronderstelde talenknobbel is hier van evenveel nut als de artistieke ervaring van een Neanderthaler die een tesseract moet afbeelden op een computerscherm.
Shou of shiyou bestaat uit twee kanji, tai heeft er maar eentje. Shiyou is een ding, tai een eigenschap.
San en sama zijn aanspreektitels (er zijn er uiteraard nog andere). De beleefdheidregels van het Japans zijn helemaal anders dan wat wij gewend zijn, maar ik denk dat je je maar moeilijk kunt vergissen als je je klanten aanspreekt met sama. En hier is het dan toch iets makkelijker dan bij ons.
Als wij de naam van onze klant niet kennen, dan moeten we ons behelpen met mijnheer, mevrouw... en we kunnen ons maar beter niet vergissen.
Japanse klanten kun je gewoon aanspreken met okyakusan, ongeacht of ze vrouw, man, onzijdig of gemengd zijn. Wil je het vormelijker houden, dan kun je okyakusama gebruiken. Beide vormen betekenen precies hetzelfde, alleen het niveau van beleefdheid verandert.
Als je het vertaalt zoals in de stripverhaaltjes dan kun je er iets leuks van maken, zoals honorabeleklantmijnheer of honorabeleklantmevrouw.
Ik zou het daarbij houden als ik jou was, Flupke. De cultuurverschillen zijn te groot, en het risico dat je je klanten diep beledigt, is verre van denkbeeldig. Hoewel Japans de zevende grootste taal ter wereld is, zijn Japanners net als Vlamingen opgegroeid in de overtuiging, de wetenschap, dat de rest van de wereld hun taal niet kent en er hoegenaamd niet in is geïnteresseerd. Ze kunnen dus wel tegen een stootje, maar je kunt het risico maar beter niet nemen. Denk ik.
Groetjes vanuit 070718-0255EDT 19C Toronto